تبلیغات
برنامه ریزی شهری Şehir planı - ناحیه کلان شهری چند مرکزی
 
برنامه ریزی شهری Şehir planı
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
سه شنبه 27 تیر 1391 :: نویسنده : امید باقری

زیستگاهی موسوم به "شهر" قدمتی نزدیک به 10000 سال دارد. از نظر کلاسیک، شهر از ناحیه ای مرکزی با تراکم جمعیت نسبتا بالا تشکیل می شود که فضایی حمایتی به منظور تولیدات کشاورزی آن را احاطه می کند. این شکل محصور از شهر تا دوران صنعتی  سرمایه داری در قرن نوزدهم از نظر مجازی بدون دگرگونی باقی مانده است. در این زمان، ایجاد دو طبقه مجزای کارگر و سرمایه دار، با توجه به ثروت شکافی میان جمعیت به وجود آورد. خانواده های مرفه در خانه هایی به دور از شهر در نواحی پشت ساحل ساکن شدند، البته در عین حال مکانی نیز در شهر داشتند. وانگهی، زمانی که نیروهای سودآور به درون بازار سرمایه داری املاک و مستغلات گسترش یافتند، زمین خواران فورا شروع به نقشه کشیدن برای زمین های خارج از مرکز شهر برای فروش آن ها کردند. آنان خریداران آینده نگر را به استفاده از هر ابزاری برای حمل و نقل تشویق می کردند، ابزارهایی که در آن زمان برای رفتن به محل کار در دسترس بود. احتمالا کالسکه های اسبی جای خود را به ترن های بخار قدرتمند و غول آسا دادند، و سپس نوبت واگن برقی و سرانجام خودرو رسید که حمل و نقل به نواحی خارج شهر را بر عهده داشتند. در هر مرحله از توسعه شهری، مرزهای زیست گاه ها از مرکز شهر قدمی دورتر رانده شدند. با اینهمه در تمام این دوران اولیه "حومه سازی"، نواحی خارج از هسته شهری همواره به خاطر وابستگی اقتصادی به منظور پول سازی، اشتغال طبقه کارگر، تجارت و شرکت در سطوح "بالایی" فرهنگ برای نمونه هنر، موسیقی، مد و مانند آن به شهر پیوند خورده بود.

هنوز برخی شهرسازان ادعا می کنند حومه سازی عصر مدرن یکی از نتایج تولید انبوه خودروست. شهرهایی مانند لس آنجلس به عنوان نقاط عطف گسترش نامنظم ایجاد شده توسط ابزارهای حمل و نقل شهره اند. تاکنون هیچ چیزی نتوانسته از این حقیقت پیشتر برود. تحلیل گرانی که بر چنین جبرگرایی تکنولوژیکی می کنند، که هنوز یک تصور غلط متداول است، همواره به اشتباه می افتند، زیرا آنان نمی پذیرند در قالب واژگان سازمان اجتماعی به تفکر بپردازند. نیروهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، و نیز نیروهای تکنولوژیک محض برای ایجاد دگرگونی های مهم در جامعه همواره با هم کار می کنند. حومه سازی انبوه در واقع درست در سال های پس از جنگ جهانی دوم در ایالات متحده آغاز شد. این امر، محصول نیروهای قدرتمندی بود که توسط برنامه های حکومتی و کامیابی اقتصادی دگرگون کننده کارگران عادی به "طبقه متوسط" اعمال می شد. در پایان، این تغییر مکان جمعیت شناختی عمیق مردم از شهرهای مرکزی به نواحی خارج از شهر، شکل جدیدی از فضا را ایجاد کرد که شهر نیست. ما آن را ناحیه کلان شهری چندمرکزی یا MMR می نامیم و این ناحیه از نظر کیفی از شهر به مفهوم سنتی متفاوت است، همان طور که شهر سنتی، خود از اسلاف 10000 سال پیش خود متفاوت بود (به مدخل های الگوهای رشد شهری؛ رویکرد اجتماعی- فضایی نگاه کنید؛ نیز به گوتدینر، 1994؛ گوتدینر و هاچیزون، 2000؛ گوتدینر و کپ هارت، 1990 نگاه کنید.) در میان این ویژگی های متمایز کننده، راهی قرار داشت که پایین شهر کلاسیک کارکردهای فراوان خود را از طریق آن با پیچ و تاب به دیگر مراکز منتقل کرد به گونه ای که هریک از این کارکردها بیش از گذشته تخصصی شد. حالا نواحی شهری شده ما چندمرکزی هستند که در برخی از این مراکز، کارکرد مصرفی ، در برخی دیگر عملیات دفتری، تولید یک جنس، زندگی مردمی و فعالیت های تفریحی و سرگرمی غالب است. شهرهای مرکزی سنتی هنوز وجود دارند و هنوز در جای خود دارای اهمیت هستند، اما شهر به عنوان یک مکان تجاری و مصرفی و نیز با داشتن جمعیتی که چندان بازنمای یک جامعه به مثابه یک کلیت نیست، بسیار بیش از گذشته تخصصی شده است.

ما تنها از این نکته درشگفتیم که چرا شهرسازان امروز بر سر ویژگی های شکل جدید فضایی به بحث می پردازند، شکل هایی مانند پارک های مستقل صنعتی که در جای خود مراکز اشتغال هستند، یا فضاهای بسیار گسترده مصرفی مانند تفرجگاه های حومه شهری که مردم را نه تنها از بسیاری از شهرهای اطراف، بلکه حتی از دیگر ایالات به سمت خود جذب می کنند، درحالی که توجه کانونی خود را بر "شهر" حفظ کرده اند، هسته ای مرکزی که هنوز اهمیت قابل درک پیشین، مربوط به سال های دهه 1950 را در حفظ کرده است. اکنون تاریخ مصرف اغلب تحلیل های شهری به دلیل این عدم به رسمیت شناختن دگرگونی فضایی زیست گاهی به شکلی جدید، چندمرکزی و دارای کارکردهای متعدد محلی سپری شده است. ما هنوز به پژوهش در میان کتاب هایی ادامه می دهیم که در عنوان آن ها واژه "شهر" یافت می شود، درک شهر، سازندگان شهر، فرهنگ شهر، شهر پسامدرن. چنین تعدد واژگانی با پسوند "شهر"، روشن ساختن معنای آن را ناممکن می سازد، زیرا این واژه دیگر یک واژه فضایی نیست، بلکه مفهومی استعاری است. شهرسازان به دلیل ناتوانی در دسته بندی موارد ملموس از شکل های بیانی، اغتشاش واژگانی وسیعی ایجاد کرده اند. آنان درباره شهر جهانی، شهر دوگانه، شهر اطلاعاتی، شهر تقسیم شده، شهر تکه تکه شده، شهر آنالوگ، شهر دیجیتال، شهر آلاینده یا شهر مرزی می نویسند. درحالی که تمامی این واژه ها تنها یک اشتباه هستند. آنان بر یک جنبه تکیه می کنند، مانند استفاده فزاینده از ابزارهای ارتباطی دیجیتال- ویژگی فضاهای زیست گاهی که اکنون ناحیه ای یا حتی ملی و بین المللی هستند- تا آن را به مرکزی – شهر- نسبت دهند که اصلا وجود ندارد. ما دیگر در شکلی فضایی از مرکزیت مانند یک شهر مرزی زندگی نمی کنیم، بلکه در ناحیه ای آلاینده از توسعه، با مراکز بسیار جداگانه قرار داریم که هر یک از آن ها، سطوح تخصصی کارکردی خود را دارند.

شکل کلان شهری چندمرکزی از فضا تا اندازه توسط برنامه های قدرتمند دولتی ایجاد شد. به خصوص دو عدد از این برنامه ها کاملا تعیین کننده بوده و به شیوه خود، نقشی بسیار مهم تر از نقش خود اتومبیل در این میان داشتند. پس از رکود سال های 1930، دولت ایالات متحده برنامه های بلندپروازانه ای در زمینه مسکن به راه انداخت تا هم به بانکداری و هم به بازسازی صنایع ساخت و ساز مسکن کمک کرده باشد. در میان جنبه های دیگر، دولت اجازه کاهش بهره مالیات "خانه دار شدن" را صادر کرد. این قانون هنوز به قوت خود باقیست و به این معناست که مردمی که خانه ای دارند اما نوعی رهن نیز بر ذمه دارند می توانند بهره کامل بر پرداخت های خود از محل درآمد پیش از قانون کاهش مالیات را کاهش دهند. به این ترتیب آنان مالیاتی بر بهره رهن خود نمی پردازند. این نوعی اعانه مستقیم به کسانی است که تمکن خرید خانه را دارند. نیز در صورت وجود تمکن، انگیزه بزرگی است برای خانه دار شدن و نه مستاجر ماندن. مستاجرانی که چنین تمکنی ندارند، اعانه ای در زمینه کاهش مالیاتی به دست نمی آورند. زیرا مستاجران بیشتر نمایانگر شهرهای سنتی هستند و تملک مسکن بیشتر یک ویژگی حومه شهری به شمار می رود. برنامه های دولت در زمینه مسکن به روشنی به پراکندن یا تمرکززدایی جمعیت و ارتقای سطح زندگی در خانواده ساکن در خانه شخصی حومه شهری کمک کرد.

برنامه دوم شامل خودروهاست، این برنامه، وسیله فوق را به ابزار حومه سازی تبدیل می کند، اما این امر بیش از آنکه دلیلی موافق برای حومه سازی باشد، در پاسخ به ادعاهای جبرگرایان تکنولوژیکی عمل می کند. در سال های دهه 1950 دولت ایالات متحده تصمیم گرفت شبکه ای متداخل از بزرگراه های "بین ایالتی" بسازد تا به قول معروف، انتقال نظامی تسهیل شود و به این ترتیب کشور هرگز مورد حمله قرار نگیرد. این کنش "سیستم دفاع ملی بزرگراهی" که در سال 1956 تصویب شد، فورا به تکه تکه شدن مناطق داخلی کشور با آسفالت و صنایع ساخت و ساز جاده ای انجامید و فرصت هایی برای زمین خواران به منظور هجوم به این مناطق و گسترش املاک و مستغلات ایجاد کرد. ساخت انبوه و آلاینده خانه های شخصی در زمین هایی که پیشتر تنها ارزش کشاورزی داشت و توسط بزرگراههای جدید التاسیس به یکدیگر گره می خورد، بزودی با سرعت بالا همراه شد. صنعت، بازرگانی و حتی فعالیت های فرهنگی یا تفریحی که پیشتر با جمعیت متراکم شهری همراه بود، با گسترش ناحیه کلان شهری در مقیاس انبوه پراکنده شد و سپس دوباره در مراکز جداگانه و تخصصی تر درهم آمیخت. وسایل نقلیه گازسوز به ابزاری تبدیل شد که مناطق فوق به وسیله آن و در این فضای زیست گاهی روبه گسترش به یکدیگر متصل شدند.

در اروپا نیز احیای علاقه به نواحی شهری چندمرکزی (PUR) وجود داشت. تمایز این مناطق با ناحیه کلان شهری چندمرکزی در این بود که مورد نخست بر پایه "دسته ای از محله های جداگانه از نظر فضایی" استوار بود (پار، 2004:231)، در حالی که در مورد دوم به دلیل بهبود وضعیت حمل و نقل و ارتباطات، نواحی از نظر فضایی از هم جدا نیستند. برخی پژوهشگران بریتانیایی ادعا می کنند پی یوآر ها گونه ای از نواحی کلان شهری چندمرکزی هستند (کمپیون، 2001)، اما تاثیرات گسترش و دسته بندی ویژگی های این چنینی نواحی مسیر متروی ایالات متحده باید هنوز در اروپا کاملا و با اهمیت به رسمیت شناخته شوند. در بریتانیا بیرمنگام بر مفهوم دوم منطبق می شود، اما این ناحیه نیز مانند بوستون بزرگ در ایالات متحده از ناحیه ای منطبق بر مفهوم نخست مشتق شده است. نمونه های پرشماری از پی یوآر ها در سایر نواحی اروپا وجود دارد، از این میان می توان به رانت اشتات درهلند و رور در آلمان اشاره کرد. نظر به تراکم جمعیت در بیشتر مناطق اروپا، کوشش های جدی برای جداسازی فضایی نواحی شهری به مثابه یکی از موضوعات سیاست گذاری دولتی صورت می گیرد. به این ترتیب، محدودیت های حوزه طرح ریزی به استفاده از توسعه روبانی؟؟؟ در امتداد پیوندگاه های ریلی گرایش دارند، پیوندگاه هایی که خود به ایجاد آمیزش فضایی میان نواحی شهری تمایل دارند. کمیسیون اروپایی فعالانه درصدد تشویق رشد پی یوآرهای طرح ریزی شده به عنوان راهکار سیاسی به منظور گسترش توسعه منطقه ای است (کمیسیون اروپا، 1999). به عکس در ایالات متحده، توسعه نواحی چندمرکزی نتیجه شکست در برقراری طرح ریزی ناحیه ای است.

رشد نواحی کلان شهری چندمرکزی از طریق روند دوگانه مرکزیت زدایی و مرکزی سازی دوباره صورت می گیرد. می توان گفت همین روندها طبقه زیرین توسعه پی یو آرها را تشکیل می دهند، گواینکه گسترش حومه شهری و دسته بندی مستقل حومه شهری در ایالات متحده امری بسیار مفرط تر هستند. مرکزیت زدایی به معنای کاهش سراسری و مطلق شمار جمعیت و فعالیت های موجود در شهر سنتی است. این امر تنها شامل پراکندگی کنش ها نیست، بلکه به معنای سازماندهی اجتماعی است. از طریق مرکزیت زدایی، شیوه متفاوتی از پیونددادن مردم به یکدیگر از طریق ابزارههای اجتماعی و نیز تکنولوژیکی پدید می آید. ترازبندی همگانی تراکم جمعیت، خود به نام تمرکززدایی شناخته می شود.

همزمان با انجام گرفتن مرکزیت زدایی، روند متصل به آن یعنی مرکزی سازی دوباره نیز رخ داد. پدیده اخیر به معنای شکل گیری دوباره فعالیت ها و جمعیت در فضاهایی نسبتا متمرکزتر به همراه نوعی ارتباط وابسته است که بازتاب مجاورت بیشتر است. بنابراین هردو پدیده مرکزیت زدایی و مرکزی سازی دوباره، جنبه های متمایز خود از سازمان اجتماعی را دارند. افزایش فزاینده مراکز جمعیتی پس از پراکندگی آن ها با نام مرکزی سازی دوباره شناخته می شود.

یکی از دلایل مهم این امر که شهرسازان به جای مرکز شهر به ناحیه کلان شهری چندمرکزی به مثابه واحد بنیادی فضای زیست گاهی نگاه نمی کنند، اینست که سرشماری ایالات متحده هنوز باید واژگان خود را که در آن شهر جایگاهی مرکزی دارد به نفع اشکال شهری کنار بگذارد. درعین حال از پیش گواه قابل ملاحظه ای از همین سرشماری در طول سال ها وجود دارد که بر این امر اشاره دارد که ما به گونه ای دیگر از فضای زیست گاهی قدم گذاشته ایم. برای نمونه در سال های 1970، سرشماری نشان داد بیشتر آمریکاییان در نواحی حومه شهری خارج از مرکز شهر زندگی می کردند و نه در داخل شهر. دیگر اطلاعات این امر را تایید کرد که کارکرد های اقتصادی نیز در حال پراکندگی بود. مثلا بین سال های 1948-82 سرشماری از دسته ای با نام مرکز عمده خرده فروشی (MRC) استفاده کرد تا "تمرکز عظیم فروشگاه های خرده فروشی در نواحی کلان شهری" را به دست آورد. این مراکز هم در شهرها و هم در نواحی حومه ای بوجود داشت. مورد دوم نیز به همین ترتیب، نوعی فروشگاه بود. تاکید بر مراکز و خوشه های موجود در خارج از شهر اما داخل ناحیه مسیر مترو، امری مهم بود، با اینهمه سرشماری در حال جمع آوری این اطلاعات با تشخیص "هزینه های بالای تعریف این نواحی" متوقف شد (اداره سرشماری ایالات متحده، www.census.gov).

در حال حاضر مهم ترین دسته سرشماری شامل پایه محلی فضای زیست گاهی در ناحیه آماری کلان شهری است که البته به طور واقعی پیچیدگی این فضا را نمی رساند و به این ترتیب هنوز تاکیدی بر مرکز شهرهای سنتی وجود دارد که دیگر سزاوار آن نیستند. نواحی آماری کلان شهری در سرشماری سال 2000 در مجموع شامل نزدیک به 93% جمعیت ایالات متحده – نزدیک به 83% در نواحی آماری کلان شهری و نزدیک به 10% در نواحی آماری هسته شهری- را در خود جای داده اند. (در سرشماری پیشین در سال 1990، همین دسته تنها 80% کل جمعیت را در خود جا می داد.) از 3.142 شهرستان ایالات متحده، 1000 پارچه آن ها در 362 ناحیه آماری مترو و 674 پارچه دیگر در نواحی آماری هسته ای قرار داشته و 1.378 پارچه نیز خارج از دسته بندی جای داشت.

در ایالات متحده نواحی هوستون، فونیکس، آریزونا و لاس وگاس نمونه های خوبی از اشکال جدید فضایی به شمار می روند. از سوی دیگر برای نمونه در اروپا لندن، آمستردام و پاریس نیز مانند سائوپائولو در برزیل و هنگ کنگ مثال های خوبی هستند. مثلا هوستون یک ناحیه پایین شهری دارد، اما از نظر کارکردی در شاخه خدمات مالی و کسب و کار تخصص یافته است. این منطقه شب هنگام عملا خالی است. تجارت در چندین مرکز خرید بزرگ انجام می شود که در سرتاسر این ناحیه پراکنده اند و همین نکته در مورد صنایع سبک و ساخت صادق است که در پارک های صنعتی یا محدوده های مشابه یافت می شوند. حتی مکان هایی مانند نیویورک نیز نمایانگر شکل جدید فضایی فوق هستند، گواینکه مشاهده این شکل در این مورد سخت تر است. برای حصول اطمینان مانهاتان نمایانگر یک مرکز شهر سنتی است که هنوز بسیار شبیه به محدوده های هسته ای گذشته کار می کند. با اینهمه این ناحیه تنها یکی از مکان های دارای تمرکز بالای فعالیت است. ناحیه نیویورک سیتی خانه بیش از 20 میلیون جمعیت است و بخش هایی از ایالات نیوجرسی و کانکتیکات و نیز نیویورک را در برمی گیرد. مردم در بسیاری از نواحی این منطقه مانند شمال نیوجرسی یا لانگ آیلند حتی بدون اینکه لزوما مجبور باشند به مانهاتان سربزنند، زندگی می کنند. اگر هم این کار را انجام دهند به دلیل موقعیت خاصی است که به گردشگری شبیه است. آنان می توانند نزدیک خانه خود و نیز در مراکز تخصصی گسترده شده دراین ناحیه وسیع به خرید و کار و فعالیت های تفریحی بپردازند. در مورد ساکنان شیکاگو، آتلانتا، لس آنجلس و دیگر مراکز بزرگ جمعیتی در ایالات متحده نیز همین طور است. برای صحبت درباره این تراکمات "شهر"ی، راهی که بسیاری از شهرسازان در پیش می گیرند، نادیده گرفتن این واقعیت بنیادین در این زمینه است که از شکلی جدید از فضای زیست گاهی با مراکز بسیار تشکیل می شود، مراکزی که از نظر کارکردی تخصصی شده اند و به طرق گوناگون ارتباطی و حمل و نقل به یکدیگر پیوند خورده اند.

برای دیدن بحث های بیشتر در مورد شکل جدید فضا، به مدخل های مدل های رشد شهری و نیز شهر نگاه کنید، به خصوص به بحث درمورد ارتباط میان نظریه قطب رشد و نظریه مکان مرکزی که به نظر می رسد نشانه های نظری برای پیدایش این شکل را مرتب کرده اند. برای دیدن بحث هایی که به نشان دادن شیوه ای پرداخته اند که از طریق آن شهر سنتی هنوز با دیگر شکل های فضا متفاوت بوده و اهمیت خود را حفظ کرده، به مدخل های پیاده رو و خودرو، جهانی سازی و زندگی شبانه و فرارهای شبانه شهری نگاه کنید.

                                                منابع

Champion, A.G. 2001. ‘A Changing Demographic Regime and Evolving Polycentric

Urban Region: Consequences for the Size, Composition and Distributions of City

Populations’ Urban Studies 38: 657–77.

Gottdiener,M. 1994. The Social Production of Urban Space, 2nd Edition.Austin, TX:

University of Texas Press.

Gottdiener,M. and R. Hutchison 2000. The New Urban Sociology, 2nd Edition.

NY: McGraw-Hill.

Gottdiener,M. and G. Kephart 1990. ‘The Multi-nucleated Metropolitan Region’ in R.

Kling et al., Post Suburban California. Berkeley, CA: University of California Press.

Parr, J.B. 2004. ‘The Polycentric Urban Region: A Closer Inspection’ Regional Studies 38

(3): 231–40 (May).

US Census Bureau, Guide to the 2002 Economic Census, www.census.gov, accessed 25

June 2003.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
یکشنبه 2 تیر 1398 ساعت 14 و 45 دقیقه و 37 ثانیه

Cheers! An abundance of data!

cialis italia gratis cialis uk next day viagra or cialis precios de cialis generico cialis online deutschland cialis 20mg prix en pharmacie how much does a cialis cost interactions for cialis tadalafil generic generic cialis pill online
پنجشنبه 30 خرداد 1398 ساعت 22 و 55 دقیقه و 18 ثانیه

Amazing many of superb knowledge.
acquisto online cialis cialis for sale comprar cialis navarr cialis coupon cheap cialis only best offers cialis use cialis 200 dollar savings card cialis savings card cost of cialis per pill cialis tablets australia
دوشنبه 27 خرداد 1398 ساعت 06 و 44 دقیقه و 02 ثانیه

You actually explained that effectively.
prescription doctor cialis buy cialis cheap 10 mg generic cialis at the pharmacy how much does a cialis cost buy cialis uk no prescription canadian discount cialis how do cialis pills work cialis patentablauf in deutschland cialis qualitat acheter cialis meilleur pri
یکشنبه 26 خرداد 1398 ساعت 17 و 23 دقیقه و 23 ثانیه

You actually expressed this well.
venta de cialis canada cialis 5 mg buy cialis online deutschland cialis tablets for sale sublingual cialis online non 5 mg cialis generici cialis mit grapefruitsaft does cialis cause gout cialis ahumada look here cialis order on line
یکشنبه 26 خرداد 1398 ساعت 02 و 45 دقیقه و 28 ثانیه

Cheers! I value it.
cialis cipla best buy cialis 50 mg soft tab cialis 20mg prix en pharmacie cialis kaufen cialis generico lilly cialis generika cialis with 2 days delivery acheter cialis kamagra canadian cialis buy cialis uk no prescription
جمعه 24 خرداد 1398 ساعت 08 و 32 دقیقه و 46 ثانیه

You actually mentioned that wonderfully.
price cialis per pill buying cialis on internet we recommend cialis best buy cialis 10 doctissimo low dose cialis blood pressure prezzo di cialis in bulgaria tadalafil tablets cialis rckenschmerzen price cialis best achat cialis en suisse
پنجشنبه 23 خرداد 1398 ساعت 04 و 39 دقیقه و 45 ثانیه

Very well voiced really! .
buy original cialis cialis prices cialis for sale cialis 5 mg cialis savings card cialis 100 mg 30 tablet deutschland cialis online cialis online cialis side effects buy cheap cialis in uk
چهارشنبه 22 خرداد 1398 ساعت 14 و 43 دقیقه و 13 ثانیه

Good posts. Kudos!
cialis prices cialis italia gratis cialis generisches kanada trusted tabled cialis softabs cialis for bph cialis preise schweiz cialis in sconto generic for cialis cialis for sale the best choice cialis woman
دوشنبه 20 خرداد 1398 ساعت 07 و 10 دقیقه و 17 ثانیه

Amazing postings. Thank you.
buy original cialis cialis taglich generic cialis soft gels cialis 5 mg cialis purchasing look here cialis cheap canada cialis 30 day trial coupon tadalafilo cialis uk buy brand cialis cheap
جمعه 17 خرداد 1398 ساعت 19 و 47 دقیقه و 22 ثانیه

Thanks, I like this.
cialis generika in deutschland kaufen india cialis 100mg cost trusted tabled cialis softabs how to buy cialis online usa canadian cialis look here cialis cheap canada cialis para que sirve where do you buy cialis precios cialis peru cialis dosage amounts
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 11 و 26 دقیقه و 50 ثانیه

Thanks a lot, I appreciate this.
brand cialis generic cialis et insomni bulk cialis cialis online deutschland cialis cuantos mg hay cialis 10mg prix pharmaci cialis online holland cialis rezeptfrei sterreich callus cialis side effects
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 13 و 02 دقیقه و 07 ثانیه

Thank you, Plenty of forum posts!

buying cialis in colombia cialis 20mg precios de cialis generico estudios de cialis genricos what is cialis cialis para que sirve only best offers 100mg cialis cialis efficacit buying cialis overnight cialis professional from usa
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 01 و 32 دقیقه و 01 ثانیه

Cheers, I like it!
cialis y deporte try it no rx cialis precios cialis peru tarif cialis france il cialis quanto costa generic cialis with dapoxetine cialis rezeptfrei sterreich cialis uk cialis tadalafil online where to buy cialis in ontario
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 12 و 29 دقیقه و 52 ثانیه

Wow loads of superb tips!
cialis generika in deutschland kaufen usa cialis online we like it safe cheap cialis cialis rezeptfrei purchase once a day cialis cialis pas cher paris we choice cialis uk acheter cialis kamagra cialis for daily use cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 ساعت 01 و 11 دقیقه و 51 ثانیه

Nicely put, Kudos.
canadian cialis tadalafil generic cialis y deporte cialis 5mg prix cialis flussig import cialis can i take cialis and ecstasy cialis pills in singapore cialis sicuro in linea generic cialis soft gels
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 01 و 04 دقیقه و 18 ثانیه

You reported this very well!
buy cialis cheap 10 mg buying brand cialis online only best offers 100mg cialis acheter du cialis a geneve cialis herbs cialis purchasing buy cialis online legal purchase once a day cialis cialis farmacias guadalajara we choice cialis uk
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 11 و 53 دقیقه و 11 ثانیه

You made the point!
free cialis cialis prezzo al pubblico achat cialis en itali look here cialis cheap canada cialis 5mg prix link for you cialis price cialis with 2 days delivery cialis canada on line interactions for cialis cialis 20mg prix en pharmacie
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 00 و 36 دقیقه و 08 ثانیه

Seriously many of good advice!
precios de cialis generico cialis 5 mg schweiz cialis kamagra levitra what is cialis the best site cialis tablets when can i take another cialis when will generic cialis be available cialis efficacit cialis sans ordonnance cialis wir preise
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 13 و 07 دقیقه و 57 ثانیه

Very good data. Many thanks!
generic cialis at walmart achat cialis en itali cipla cialis online usa cialis online bulk cialis cialis 5mg billiger comprar cialis 10 espa241a wow cialis tadalafil 100mg buy online cialis 5mg generic cialis review uk
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 01 و 30 دقیقه و 18 ثانیه

Truly lots of excellent facts.
buying cialis overnight cialis coupon cialis online sialis generic cialis with dapoxetine cost of cialis cvs cialis qualitat we recommend cialis info viagra vs cialis cialis bula
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 14 و 09 دقیقه و 04 ثانیه

Thanks. Ample write ups!

american pharmacy cialis cialis generico in farmacia generic cialis levitra usa cialis online il cialis quanto costa viagra vs cialis vs levitra cialis generic availability cialis 20 mg cost cialis 50 mg soft tab cialis arginine interactio
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 01 و 52 دقیقه و 02 ثانیه

Nicely put, Regards!
brand cialis nl cialis daily new zealand cialis uk enter site natural cialis cuanto cuesta cialis yaho brand cialis generic prices for cialis 50mg canadian drugs generic cialis compare prices cialis uk fast cialis online
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 13 و 25 دقیقه و 51 ثانیه

Thank you, I appreciate it.
cialis 5mg billiger cialis pills price each buy cialis cheap 10 mg cialis arginine interactio no prescription cialis cheap no prescription cialis cheap generic cialis 20mg uk bulk cialis tadalafil 5mg how much does a cialis cost
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 01 و 27 دقیقه و 03 ثانیه

Truly all kinds of fantastic data!
fast cialis online cialis cost cialis 5 mg cialis 20 mg best price trusted tabled cialis softabs viagra vs cialis cialis pills cialis qualitat comprar cialis navarr cialis reviews
پنجشنبه 19 مهر 1397 ساعت 05 و 51 دقیقه و 11 ثانیه

Effectively expressed genuinely! !
buy levitra generic buy 10 mg levitra levitra 10 mg prezzo levitra levitra 10 mg kopen levitra 20 mg levitra 20 mg bayer prezzo buy levitra 10mg vardenafil levitra 20mg
شنبه 31 شهریور 1397 ساعت 16 و 31 دقیقه و 45 ثانیه

Truly plenty of wonderful advice.
legitimate canadian mail order pharmacies Northwest Pharmacy northwestpharmacy how safe are canadian online pharmacies are canadian online pharmacies safe canadian medications by mail canadian pharmacy canadian pharmaceuticals online global pharmacy canada legitimate canadian mail order pharmacies
چهارشنبه 28 شهریور 1397 ساعت 18 و 10 دقیقه و 43 ثانیه

Thanks, Quite a lot of postings.

cialis prices cialis ahumada import cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne tesco price cialis callus cialis generic availability dosagem ideal cialis buy cialis sample pack cialis 20 mg effectiveness
سه شنبه 27 شهریور 1397 ساعت 14 و 58 دقیقه و 29 ثانیه

Truly quite a lot of amazing material!
prescription doctor cialis cialis 20mg preis cf acheter du cialis a geneve cialis price in bangalore ou acheter du cialis pas cher cialis cipla best buy compare prices cialis uk cialis reviews wow look it cialis mexico cialis 20 mg cut in half
پنجشنبه 15 شهریور 1397 ساعت 03 و 06 دقیقه و 48 ثانیه

Seriously tons of wonderful information.
how does cialis work ou trouver cialis sur le net cialis generico in farmacia cialis sicuro in linea we like it safe cheap cialis safe dosage for cialis cialis canada where to buy cialis in ontario preis cialis 20mg schweiz when can i take another cialis
سه شنبه 13 شهریور 1397 ساعت 03 و 39 دقیقه و 08 ثانیه

Wonderful content. Cheers!
generic sildenafil uk how buy viagra buy cheap generic viagra viagra generic online pharmacy buy viagra prescription get online prescription for viagra to buy viagra is it legal to buy viagra online from canada tadalafil how to get viagra from doctor
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :