تبلیغات
برنامه ریزی شهری Şehir planı - انجمن های شهر تا شوراهای اسلامی شهری 1
 
برنامه ریزی شهری Şehir planı
جغرافیا و برنامه ریزی شهری

چكیده :

انجمن های شهر به عنوان یك نهاد مدنی با نظر به اینكه بتوانند نظام مدیریت شهرها را به عهده بگیرند بنا گذاشته شدند. با گذشت زمان مردم به این موضوع پی بردن كه انجمن نه تنها محلی برای تجلی آرای عمومی نیست بلكه پایگاهی است تا دولتهای قاجار و پهلوی در پشت دژ آن به سیاست های خود در شهرها وجه قانونی بدهد. از سال 1284 تا 1357 خورشیدی شما می توانید 4 قانون انجمنها را ببینید.پیامدهای اشتباه این قوانین و سیاست های خارجی دولت پهلوی ،هر دو سبب شد تا شهر های ایران بدون زیر ساخت های لازم پذیرای هزاران هزار روستا نشینانی باشد كه با تفكر زندگی بهتر به سوی شهرها آمدند. بعد پیروزی انقلاب اسلامی سیاست های انجمن ها با نام شوراهای اسلامی پیگیری شد و به گونه ای كه امروزه شوراها به عنوان یك نهاد قانونی و نظارتی مهم در شهرها بر فعالیت مدیران شهری نظارت می كند .در این مقاله تلاش بر آن است تا این سیر 100 ساله به طور كامل معرفی و تفاوت ها و شباهت هایی را كه میان انجمن ها و شوراهای اسلامی وجود دارد معرفی گردد .

كلید واژه :

بلدیه[1] - انجمن شهر - مشروطیت-  شورای شهر[2] – شهرسازی   


مقدمه :

با نگاهی به تاریخ مشروطیت و بررسی وقایع تاریخی آن دوران می توان دریافت تجدد و رسیدن به ایران مدرن از آرمان های این نهظت بوده است . نهضتی كه شاید اگر با كمی تدبر و پشوانه اندیشه سیاسی بومی پیش می رفت در این ایام شهرسازی ایران حالی بهتر از این داشت . مشروطیت سر آغاز تحولات جدید و ورود به دوران نوسازی[3] ایران بود .(سعید نیا ،1383، 129) . قانون اساسی كه در آن دوران با الهام از قوانین اساسی كشورهای فرانسه و بلژیك نگاشته شده بود ، در زمینه مدیریت و اداره شهر ها نیز ساختاری را معرفی می كرد كه برگرفته از مدیریت شهری اروپایی بود .(سعید نیا ،1383، 129) . این نظام رشد شهرنشینی و توسعه كالبدی شهر های را به همراه داشت كه حكومت رضاخان و محمدرضا شاه به حركت آن شتاب بیشتری دادند.

زادگاه انجمن های شهر و ایجاد حقوق شهروندی

پیشینه قانون شوراها ، یا به تعبیر آغازین خود انجمن های بلدیه ، به تشكیل نخستین نهاد قانون گذاری (مجلس شورای ملی) می رسد. به عبارت دیگر یكی از نخستین قوانین مصوب مجلس شورای ملی ، قانون بلدیه است كه در سال 1325 قمری برابر با 1286 خورشیدی به تصویب رسید و به این ترتیب یكی از آرمان های بزرگ انقلاب مشروطه به ثمر نشست. بهره مندی شهروندان از حق انتخاب كردن و حق انتخاب شدن از جمله در زمینه مدیریّت و اداره شهرها در زمره حقوق سیاسی قرار می‌گیرد از همین رو نخستین مقطع تاریخی بررسی قانون شوراها ، باید زمانی باشد كه برای اوّلین بار حقوق سیاسی مردم ایران به رسمیّت شناخته شد . این زمان، سالهای آغازین دهه هشتاد صده دوازدهم هجری خورشیدی است كه انقلاب مشروطیّت به ثمر نشست و مجلس شورای ملی به قانون گذاری پرداخت.(شورای اسلامی شهر تهران ،1385)تلاش های جامعه برای حفظ خود اتكایی و هویت ملی كه در انقلاب مشروطیت ( 1285 ه – ش ) به بار می نشیند ، اگر چه مانع اصلی از تبدیل كشور به یك مستعمره واقعی هستند ولی عملا در مقابل هجوم سرمایه داری قدرتمند و سلطه گر رنگ می بازند و دگرگون می شوند . ( حبیبی ، 1378، 118 )این انقلاب هم سو با تلاطمی كه در جهان سرمایه داری و صنعتی ایجاد كرده است ، آرمانشهر خود را جستجو می كرد و بر آن بود كه رابطه كهن تاریخی بین دولت و رعیت مبتنی بر نبود حق و در نتیجه نبود قانون و نبود سیاست مدون را دگرگون سازد و این رابطه را بر تعریفی جدید و مبنای حقوق موضوعه قرار دهد . به عبارتی روشن تر انقلاب مشروطیت بر آن بود كه تا با یك برش تاریخی روش زیست و تولید جامعه را تعریفی مجدد نماید. ( حبیبی ، 1378، 149 )از جمله مواردی كه باعث رشد كالبدی شهرها شد از میان برداشتن مفهوم تیول[4] بود. با رسمیت دادن انقلاب مشروطیت به حق مالكیت و از میان برداشتن مفهوم تیول و گرایش شدید به سرمایه گذاری در زمین و ملك و املاك، شهرها بسیار سریع شهر كردند و زمین به عنوان كالایی با ارزش شناخته شد. ( حبیبی ، 1378، 120 ) قانون بلدیه با آنكه در دوران خود ، قانونی پیشرفته برای مدیریت شهری به شمار می رفت ، در اجرا با شكست مواجه شد. عمده ترین دلیل این شكست ، بی تناسبی این قانون با شرایط و ویژگیهای جامعه ایران بود . در سال های آغازین سده بیست میلادی ، شهرنشینی در ایران چندان گسترش نیافته بود و نسبت شهرنشینان به زحمت به رقم 20 درصد می رسید افزون بر این ، شهرنشینی در ایران بر خلاف شهرنشینی در اروپا ، ویژگیهای ایجاد مدیریت شهری مستقل و برخوردار از حمایت و پشتیبانی مردم را نداشت.(سعید نیا ،1383، 130).  با این تفاصیل دولت در 1290خورشیدی با كسب اجازه از مجلس كلیه انجمن های بلدیه را منحل كرد. 

نمودار شمار یك عوامل اجازه دادن مجلس به دولت برای انحلال انجمن های شهر در سال 1290

عوامل اجازه دادن مجلس به دولت برای انحلال انجمن های شهر در سال 1290

 

بی سوادی بیشتر شهرنشینان

 

نفوذ زیاد قدرتمندان محلی

 

بی تجربگی مسئولان دولتی

 

شكست  قانون بلدیه مشروطیت  رضاخان

در پی كودتای سوم اسفند 1299 برای تصاحب قدرت گامهای پرشتابی برداشت. او از هنگام کودتا که به وزارت جنگ دست یافت تا سال 1302 كه به رئیس الوزرایی رسید، در فاصله پنج كابینه تشكیل شده در این دوره ،  موقعیت خود را در عرصه های گوناگون به سرعت تحكیم نمود و تمامی ارتش را به زیر فرمان خود درآورد و با رسیدگی به افسران و سربازان در میان آنان محبوبیت ویژه ای بدست آورد.  سركوب نهضت ،  شورشهای عشیره ای  و منطقه ای و بر قراری امنیّت در راهها موقعیت او را تحكیم كرد. او در سال 1304 در پی تصویب مجلس مؤسّسان مبنی بر تغییر سلطنت از خاندان قاجار به پهلوی ،  شاه ایران شد.قانون بلدیه مصوّب 1286 لغو گردید و برای تمركز بیشتر نظام برنامه ریزی و تأمین اعتبار مالی شهرداریها ، قانون بلدیه دیگری در سال 1309 به تصویب رسید . این قانون انتخاب شهردار و سایر اعضای شهرداری را در اختیار وزارت داخله قرار داد .تنها موضوع روشن این قانون در مورد انجمن های بلدی، اجازه وضع عوارض محلّی به آنها بود. بر اساس ماده 6 این قانون « مجلس شورای ملی به انجمن های بلدی اجازه می دهد كه برای تأمین مصارف بلدی هر محل به تنظیفات و روشنایی و تعمیرات و احتیاجات صنفی و معارفی بلدی و امثال آن ، عوارض محلی وضع نماید.  نحوه وضع عوارض مزبور به این نحو خواهد بود كه انجمن بلدیه هر محل ، عوارضی را كه برای تأمین مقاصد مذكور در فوق لازم می داند توسط رئیس بلدیه محل  به وزارت داخله پیشنهاد خواهد نمود كه پس از موافقت هیئت دولت به موقع اجرا گذارده خواهد شد.» .(شورای اسلامی شهر تهران ،1385)اقدامات دولت در زمینه مسائل شهری سبب شد كالبد شهرها تغییرات فراوانی بیابد. مهمترین تغییر كالبدی شهری در این دوره ،  پیدایش خیابانها و میادین جدید و تعریض خیابانهای قدیمی بود ؛  تحولی كه اساسی ترین نقش را در دگرگونی سیمای شهر اجرا كرد و باعث توسعه آن شد. انجمن های بلدی كه میراث انقلاب مشروطه و حاوی پیام مشاركت فعال مردم در عرصه اجتماعی و سیاسی به منظور تحدید و مقید ساختن قدرت سیاسی به قانون بودند ، در دوران رضا شاه تدریجا به آلت و ابزار تحكیم سلطه بوروكراتیك و مجری سیاست های دولت در حوزه محلی بدل شدند.(شفیعی،1383، 38)

تكاپوی آزادیخواهی مردم سالاری

حمله متفقین در شهریور 1320 به ایران سبب شد رضاخان از سریر قدرت به زیر آید و به تعبیری به خروجی ناخواسته از كشور تن در دهد. متّفقین ایران را اشغال كرده بودند و محمدرضا جانشین رضاخان –كه بر اثر تلاشهای محمد علی فروغی تاج و تخت پدر را تصاحب كرده بود- به علت بی تجربگی و جوانی ، بیشتر به مقامی تشریفاتی شبیه بود تا پادشاهی قدرتمند و صاحب نفوذ.(شورای اسلامی شهر تهران ،1385)4 مرداد 1328 سوّمین قانون شهرداری كشور با عنوان «قانون تشكیل شهرداری ها و انجمن شهرها و قصبات» در 7 فصل و 5 ماده به تصویب رسید و جایگزین قوانین پیشین گردید. اگرچه این قانون نسبت به قانون قبلی كه در دوره رضاخان به تصویب رسیده بود مترقی به نظر می رسید ، اما تصمیم گیری و انتخاب شهردار را به طور كامل به انجمن شهر نداد. ماده 4 این قانون  مقرّر داشت در هر شهرداری انجمنی خواهد بود كه از طرف اهالی مستقیما و با رأی مخفی و با اكثریت نسبی به مدت 4 سال انتخاب می شود. عده آنها در مركز شهرستان و قصباتی كه عده نفوس آن از 10 هزار نفر تجاوز نکند ، 6 نفر و حداكثر تعداد نمایندگان یك شهر از 25 نفر تجاوز نمی كند ، مگر در شهرستان تهران كه 30 نفر نماینده خواهد داشت. نمایندگان هر شهر به تناسب جمعیّت از 30 نفر به بالا به محلّات مختلف تقسیم و هر محل نماینده خود را تعیین و برای تشكیل به انجمن شهر معرّفی می كند. وزارت كشور تعداد نمایندگان هر شهر را با توجه به جمعیّت تعیین و همچنین نقشه محلّات شهر را ترسیم و نواحی را اعلام می دارد .همان گونه كه این ماده نشان می دهد، قانون گذار دقت لازم را در مورد پیوند ژرف و كامل انجمن شهر با شهروندان به كار برده و در قانون پیش بینی كرده است كه در شهرهای بزرگ نمایندگان انجمن شهر باید از محلّات مختلف شهر انتخاب شوند بر اساس یافته های جامعه شناسی هر گاه تعداد افراد یك گروه افزایش یابد گروه از  حالت گروه نخستین[5] خارج و تبدیل به گروه دومین[6]  میگردد .گروه نخستین یک سری ویژگیهای بنیادی دارد كه عبارت اند از: « تماس مستقیم، صمیمانه و رو در روی اعضاء گروه بایكدیگر ، پیوندهای عاطفی نیرومند ، پایداری و دوام و استحكام پیوندهای محبّت میان اعضاء » ویژگیهای گروه دوّمین نیز از این قرار است: « پیوندهای عاطفی اندك میان اعضاء ، عدم پایداری احساس تعلّق به گروه ، گرد هم آمدن اعضاء گروه برای یك منظور عملی معیّن و روابط رو در روی بسیار محدود میان اعضاء » در شهرهای بزرگ امكان تماس مستقیم و رو در رو میان تعداد زیادی از افراد و نمایندگان آنها از میان می رود. از همین رو به نظر می‌رسد موضوع انتخاب نمایندگان انجمن شهر از سوی محلات شهر كه در آن از ویژگیهای گروه نخستین بیشتر وجود دارد امری منطقی بوده و هست.در حالی كه شهر گرایی ، شهرنشینی و گسترش كالبدی – فضایی شهر از رشدی آرام و كند برخوردار هستند ، دولت پهلوی در معنای پارلمانتاریست این سالها – بر آن می شود كه شهر را نیز در چارچوبی مردم سالارانه – چون الگوهای غربی آن – مورد بررسی قرار دهد . تصویب " قانون قائم مقامی وزارت كشور در غیبت انجمن شهر " در سال 1325 ه- ش و تصویب " لایحه قانونی تشكیل شهرداری و انجمن شهر " در سال 1328 ه – ش تاكیدی بارز بر تلاشی است كه بر آن بود تا مفهومی جدید از شهر به دست دهد ، مفهومی كه بر اساس آن شهر می توانست مدیریتی انتخابی از سوی شهروندان داشته باشد . ( حبیبی ، 1378، 178 )جز در موارد معدود ، لایحه قانونی 1328 هرگز جامعه عمل نپوشید و دولت با اتكا به قانون قائم مقامی وزارت كشور ، عملا مدیریت شهری را در قبصه خود داشته است . ( حبیبی ، 1378، 149 ) 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 16 شهریور 1396 ساعت 04 و 22 دقیقه و 23 ثانیه
Thanks for some other informative web site.
Where else could I get that type of info written in such an ideal method?
I've a venture that I'm just now working on, and I've been on the glance out for such info.
یکشنبه 11 تیر 1396 ساعت 15 و 49 دقیقه و 33 ثانیه
Wonderful blog! I found it while browsing on Yahoo News.
Do you have any suggestions on how to get listed in Yahoo News?
I've been trying for a while but I never seem to get there!
Thanks
سه شنبه 6 تیر 1396 ساعت 19 و 24 دقیقه و 49 ثانیه
As the admin of this web site is working, no hesitation very shortly it will be renowned, due to
its quality contents.
دوشنبه 5 تیر 1396 ساعت 00 و 23 دقیقه و 34 ثانیه
Hello, Neat post. There is a problem with your site in web explorer, would check this?
IE nonetheless is the market chief and a big
portion of other folks will pass over your great writing
because of this problem.
چهارشنبه 3 خرداد 1396 ساعت 06 و 20 دقیقه و 30 ثانیه
I am sure this post has touched all the internet viewers,
its really really good piece of writing on building up new
blog.
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 ساعت 22 و 22 دقیقه و 36 ثانیه
It's an awesome article in favor of all the web users; they will
obtain benefit from it I am sure.
جمعه 4 اسفند 1391 ساعت 22 و 10 دقیقه و 51 ثانیه
وب مفیدی بود.ممنون.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :