تبلیغات
برنامه ریزی شهری Şehir planı - چرایی و چگونگی واکنش بازار به شرایط اجتماعی و اقتصادی درایران 1
 
برنامه ریزی شهری Şehir planı
جغرافیا و برنامه ریزی شهری

5.jpg 

بازار یکی از عناصر هویتی و گروه های تخصصی در کنار دیگر گروه ها در شهر است و جایگاه ویژه ای برای خود دارد. در تعاریفی که از بازار ارائه می شود می توان دو جنبه ی فیزیکی و اجتماعی را مشاهده نمود که بدون وجود آنها دوام و حیات بازار دچار مشکل خواهد شد. و همین جنبه از بازار است که باعث گردیده، آن به عنوان یک گروه تخصصی در برابر فشارها دست به کنش زند. و دلیل را می توان در نظریه رفتاری محرومیت نسبی و خشونت سیاسی تدرابرت گر جست و جو نمود. بر اساس این نظریه که در پی برقراری پیوند میان دو رویکرد روان شناسانه و اجتماعی است، محرومیت با خشونت رابطه ی مستقیم داشته و هرچه محرومیت بیشتر باشد امکان اعمال خشونت بیشتر خواهد شد. و از عواملی که بازار از کنش های اعتراض آمیز و اعتصاب استفاده می کند داشتن حافظه ی تاریخی است یعنی اینکه در طول تاریخ با کمک رفتارها و کنش های خشونت آمیز توانسته به اصلاحات برسد و یا خشونت جزئی از ارزش های آن جامعه گردیده است.

 

 

کلیدواژگان: بازار، محرومیت نسبی، خشونت سیاسی، کنش

 

مقدمه :

 

تاریخ ایران در دوره های زمانی متفاوت ، فرازو فرودهای زیادی را از سر گذرانیده که می توانیم آنها را از دوره ی مشروطه تا کنون مرور کنیم و اغلب این اتفاقات و رویدادهای زمانی، با خشونت سیاسی همراه بوده است که گاهی این خشونت وابسته به استعمار و گاهی حکام محلی و در بعضی مواقع کارگزاران سیاسی است. در برابر این فشارها و خشونت ها می توانیم واکنش هایی را از سوی گروه های موجود در کشور مانند عامه مردم، روحانیون و مذهبیون، بازاریان مشاهده کنیم. این مطالعه در واقع سعی دارد با رویکردی انسان شناسانه رفتار و کنش گروه تخصصی بازار را بررسی نماید و به چند سوال پاسخ گوید: چرا بازار به شرایط اجتماعی-اقتصادی و سیاسی حاکم در طول تاریخ واکنش نشان می دهد؟ و واکنش آن به چه اشکالی بوده است؟ یعنی آیا همراه با خشونت بوده است یا خیر؟ و اینکه چه تاثیری بر روند تغییرات داشته است؟

واکنش بازار به شرایط اجتماعی و اقتصادی :

با توجه به اینکه بازار یکی از مهمترین عناصرهویتی و گروه های اجتماعی-تخصصی شهر بوده مانند دیگر گروه ها وعوامل، توانسته در طول تاریخِ ایران تاثیرات بسیاری را بر شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی گذاشته و واکنش هایی نیز به اشکال گوناگون اعتصاب، اعتراض، شورش و ... بر این شرایط داشته باشد که گاهی همراه با خشونت بوده است، برای نمونه :  

از نیمه ی دوم قرن 19 تا فوریه ی 1979(انقلاب اسلامی ) ، بازار در ایران ، پیوسته در کشمکش با رژیم های مختلف سیاسی در راس قدرت بوده و تنها دوره ای که بازار آشکارا به مخالفت دست نزد دوره ی مصدق است(1951-53) ، اما حتی پس از آن دشمنی اش را با شاه حفظ کرد . از پایان قرن اخیر ، افرادی از بازار یک شاه را در ایران کشتند ، ناصرالدین شاه ؛ در استعفای شاه دیگری آزادانه شرکت کردند ، محمد علی شاه ؛ و در سقوط سلطنت محمد رضا شاه سودمند بودند .

در قرن 20 حرکتهای جدیِ بی شمار و همچنین اعتراض آمیز، مستقیما به وسیله ی بازار سازماندهی شده و یا حداقل حاصل فعالیت آنها بوده است(مظفری، 1991: 377-391). که گاهی همراه با دیگر گروه های اجتماعی مانند روحانیون، احزاب سیاسی، مجلس و... بوده و گاهی به شکل مستقل عمل می کرده است.

در سال 1332شمسی ( برابر با 19اوت 1953تا 21مارس 1954میلادی) به دستور سپهبد زاهدی تظاهرات بازار تهران به شدت سرکوب شد و عده ی زیادی در این رابطه دستگیر شدند و قسمتی از سقف بازار خراب شد. علاوه بر آن در 21 آبان ماه بازار تهران تعطیل شد و عده ای از مردم دست به تظاهرات زدند. دو نفر مقتول و عده زیادی مجروح گردیدند و در تبریز تظاهرات دامنه داری به وقوع پیوست، بازار تبریز، دانشگاه و دبیرستان ها تعطیل شد، در این تظاهرات قریب 50نفر دستگیر و زندانی شدند.

در 23 آبان ماه فرمانداری نظامی مقداری از سقف بازار تهران را تخریب کرد و عده ای را نیز به جزیره خارک تبعید نمود.

درسال 1334شمسی (22مارس 1955تا 21مارس 1956میلادی)؛ در اثر استمرار سخنرانیهای شیخ محمدتقی فلسفی در مورد فرقه ضاله بهائی تظاهرات شدیدی از طرف مردم تهران و شهرستانها به وقوع پیوست و عده ای از مردم بازار و جنوب تهران عازم تخریب حضیره القدس مرکز اجتماع بهائیان شدند.

در13 بهمن ماه سال 1339 شمسی ( 21مارس 1960 تا 21 مارس 1961میلادی)؛ دانشجویان دانشگاه با تعطیل کلاس ها از دانشگاه خارج شده و دست به تظاهرات زدند. در این تظاهرات که چند روز ادامه داشت بازار نیز گاهی باز و گاهی بسته می شد.

در2بهمن سال 1341 شمسی ( 21مارس 1962 تا 21 مارس 1963 میلادی)؛ اعلامیه آیت الله خمینی مبنی بر تحریم رفراندوم در تهران و بسیاری از شهرها پخش گردید. به محض انتشار اعلامیه تظاهرات گسترده ای تهران را فراگرفت، بازار و اصناف، دکانها را تعطیل نموده به خیابان ها ریختند و مشغول شعار دادن علیه رفراندوم شدند.

درسال 1342 شمسی ( 21 مارس 1963 تا 21 مارس 1964 میلادی)؛ بازار تهران و سایر شهرها به تبعیت از علماء و روحانیون به مدت سه روز در اعتصاب روحانیت شرکت کردند، بازار مشهد تعطیل شد و مردم طاق نصرت هایی را که برای ورود شاه ساخته بودند به آتش کشیدند. ماموران پلیس با تظاهرکنندگان به زد وخورد پرداختند.، به مناسبت عاشورای حسینی مردم تهران مخصوصا اصناف و بازاریان در اجتماع بسیار عظیمی به راهپیمایی دست زدند و عکس هایی از آیت الله خمینی را به در و دیوار چسباندند. تظاهرکنندگان در مقابل کاخ مرمر مدتی توقف نموده  و فریادهای مرگ بر دیکتاتور از دهان همه خارج می شد. عصر عاشورا دانشجویان دانشگاه نیز راهپیمایی بزرگی ترتیب دادند.، به مناسبت دستگیری آیت الله خمینی شهر قم تعطیل شد و اصناف و بازاریان از بازکردن مغازه ها خودداری نموده، دسته دسته به تظاهرات دست زدند، حکومت نظامی در تهران دست به بازداشت روحانیون و عده ای از منتقدین بازار زد، طیب حاج رضایی رئیس میادین میوه و تره بار تهران به اتهام مشارکت در وقایع 15 خرداد در تهران دستگیر و زندانی شد، به دنبال اعلامیه های متعدد از طرف مقامات برجسته روحانی و بازرگانان تهران، بازار تهران و اکثر دکاکین تهران بسته شد و تظاهرات وسیعی در اطراف بازار به وقوع پیوست، پلیس مردم را به شدت سرکوب کرد، بازاریان به علت افتتاح مجلسین اعتصاب کرده دست به تظاهرات زدند، پلیس بازار را اشغال نظامی کرد و به سرکوبی مردم پرداخت. در چند شهرستان نیز مردم تظاهرات کردند، مردم تبریز و بازاریان و اصناف دست به اعتصاب  زدند و به بازداشت روحانیون اعتراض نمودند.  دولت فورا در تبریز حکومت نظامی اعلام کرد و به سرکوبی و دستگیری مردم پرداخت.

در 23 اردیبهشت ماه سال 1348شمسی (21مارس 1969تا 21مارس 1970میلادی)؛ اصناف تهران علیه اقدامات دولت بعثی عراق میتینگ دادند.

در 15 دی ماه سال 1350شمسی ( 21 مارس 1971تا 21مارس 1972میلادی)؛ به دنبال اعلامیه آیت الله خوانساری بازار تهران تعطیل کرد، اصناف و تجار در مسجد سیدعزیزالله حضور یافتند. در این اجتماع بزرگ واعظ شهیر آقای فلسفی سخنان مبسوطی ایراد نمود و اقدامات جنایتکارانه دولت بعثی عراق را در اخراج ایرانیان محکوم کرد. در این اجتماع سفراء کشورهای اسلامی حضور داشتند، بازار و اصناف تمام شهرها تعطیل کردند و در اجتماعاتی عملیات دولت عراق را نسبت به ایرانیان مردود قلمداد کردند.

در 15 خرداد سال 1354شمسی (21مارس 1975 تا 21 مارس 1976 میلادی)؛ از نخستین ساعات بامداد روحانیون، تجار و اصناف و مردم قم در صفوف منظم در شهر قم به راهپیمایی پرداختند و ضمن قرائت قرآن سالروز 15 خرداد را گرامی داشتند....

در 24 دی ماه سال 1356شمسی (21مارس 1977تا 21مارس 1978میلادی)؛ اصناف و کسبه بازار اصفهان به مناسبت وقایع اخیر در قم و مشهد مغازه های خود را تعطیل کردند.

درسال 1357شمسی (21مارس 1978 تا 11فوریه 1979میلادی)؛ اعلامیه های متعددی از طرف اصناف و بازاریان تهران مبنی بر تعطیل روز 15خرداد انتشار یافت، دو مامور ساواک در بازار تهران به شدت مضروب شدند، تعطیل بازار تبریز وارد هشتادمین روز شد(عاقلی،1387: 9-417).

بنابراین، همان طور که بیان شد؛ بازار به شکل دوره های منظم بر فشارها و کشتارهایی که در طول تاریخ ایران اتفاق می افتاده،  واکنش نشان می داد. و ما در این مطالعه سعی می کنیم  با رویکردی انسان شناسانه، رفتار بازار و کنشگران آن را تبیین نماییم.

این ملاحظات مسئله مهمی را مطرح می کند و آن این است که؛ بازار به عنوان یک گروه تخصصی و عنصر هویتی شهر چرا در برابر فشارها و شرایط اجتماعی واکنش نشان می دهد؟ و این واکنش در چه شرایطی اتفاق می افتد؟ و چه تاثیراتی ممکن است برجای بگذارد؟

به منظور پاسخ گفتن به این سوالات نیاز است به طور خلاصه به تعریفی از بازار و شکل (ریخت ) کلی آن اشاره کنیم تا بتوانیم با مکانیسم عمل و کنش بخش های آن آشنا شویم؛

بازار اصطلاحا عبارت است از منطقه ای معین در دست مجموعه ای از افراد خاص که به تناسب حرفه ی خویش و عرضه و تقاضایی که در جامعه وجود دارد به تنهایی یا گروهی به دادوستد می پردازند(رجبی، 1385: 17). در این تعریف دو جنبه ی مهم حائذ اهمیت است یکی بازار به مثابه؛ مکان یا محل مبادله که جنبه ی فیزیکی به خود گرفته است و دیگری بازار به عنوان روابط میان کنشگران آن که شکل اجتماعی به خود گرفته است و این دو جز در پیوند با یکدیگر در یک پیوستگی جامع نگر ، دست به کنش می زنند. یعنی بازار بدون فضا هم وجود خواهد داشت اما به شکل ناقصی عمل خواهد کرد و بالعکس.

با توجه به این ویژگی، بازار علاوه بر اینکه یک محیط خاص اجتماعی- اقتصادی است و نظام طبقه ای قومی ویژه ای ایجاد نموده پا را فراتر نهاده و توانسته در نظام های کنشی، دست به عمل زند. و تبدیل به یکی از گروه های تخصصی در شهر شود



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
سه شنبه 2 خرداد 1396 ساعت 01 و 25 دقیقه و 52 ثانیه
Greetings! I know this is kinda off topic however , I'd figured I'd ask.
Would you be interested in trading links or maybe guest writing a blog article or vice-versa?
My website addresses a lot of the same subjects as
yours and I think we could greatly benefit from each other.
If you happen to be interested feel free to shoot me an e-mail.

I look forward to hearing from you! Superb blog by the way!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :