تبلیغات
برنامه ریزی شهری Şehir planı - اکولوژی بزهکاری (مقایسه تطبیقی بین تهران و شیکاگو) 1
 
برنامه ریزی شهری Şehir planı
جغرافیا و برنامه ریزی شهری

امید باقری(کارشناس جغرافیا و برنامه ریزی شهری ) 

 

 

چکیده: این مقاله به بررسی مفهوم اکولوژی بزهکاری خواهد پرداخت، و تاکید خاصی بر نظریات و آرا دو متفکر مکتب  شیکاگو یعنی شاو و مک کی خواهد داشت. این دو اندیشمند با استفاده از دوائر متحد المرکز برگس نشان دادند که بالاترین نرخ بزهکاری در مناطق شهری مربوط به منطقه انتقالی است و برای تبیین این پدیده از  نظریات بی­سامانی اجتماعی و انتقال فرهنگی سود بردند. هم چنین در ادامه به کارهای تجربی این دو به همراه تلاشهای فکری و تجربی دیگر جامعه شناسان در رابطه با توزیع بزهکاری نوجوانان در مناطق شهری مانند شیکاگو، بالتیمور، کوردوبا(آرژانتین) و لاگوس(نیجریه)  پرداخته خواهد شد. این نتایج می­تواند درسهایی مفید برای تدوین چهارچوبی نظری برای تبیین بزهکاری در شهرهای بزرگ کشور و بخصوص تهران داشته باشد.

كلید واژه­ها: اکولوژی بزهکاری، دوایر متحدالمرکز، شاو و مک کی، منطقه انتقالی، بی سامانی اجتماعی، انتقال فرهنگی، بزهکاری نوجوانان.

 

مقدمه

این مقاله در پی آن است که به موضوع بزهکاری در مناطق شهری بپردازد. برای بحث و گفتگو در این زمینه از تلاشهای فکری که توسط مکتب شیکاگو انجام شده سود خواهیم برد. دلایل انتخاب این مکتب آن است که اندیشمندان و متفکران این مکتب برآمده از اوضاع و شرایطی، اگر نه از بعد اقتصادی حداقل از بعد اجتماعی، هستند که تا حدودی به وضعیت کنونی ما شباهت دارد. برای اولین بار در دو دهه 20 و 30 میلادی جمعیت شهرنشین در آمریکا بر روستانشینان پیشی گرفته و شهرهای این کشور شاهد مهاجرت گسترده جمعیت از روستاها و کشورهای دیگر بوده است. این اوضاع و احوال  منجر به ظهور نابسامانیها، تغییرات اجتماعی گسترده و نابهنجاریهایی بوده است.  در شهرهای بزرگی مانند شیکاگو باندهای تبهکاری و بزهکاری تبدیل به معضل اجتماعی شده بود، معضلی که نظام و سامان جامعه را تهدید می­کرد. برای حل این مشکلات فزاینده به روشی منطقی جامعه شناسان مکتب شیکاگو به ارائه نظریاتی پرداختند که برخی از آنها هنوز هم می­تواند  روشنگر باشد و درسهایی برای شهرهای بزرگی مانند تهران داشته باشد که کما بیش از همین گونه مشکلات در رنج است.

در قسمت اول این مقاله شرحی مختصر از برخی متفکران بنیانگذار مکتب شیکاگو یعنی توماس، پارک و برگس  ارائه خواهد شد. پس از آن نظریات شاو و مک کی که به طور خاص بر اکولوژی بزهکاری تاکید داشته­اند مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ به این ترتیب که در ابتدا مبانی نظری و سپس مبانی تجربی کار این دو جامعه شناس بررسی خواهد شد. در عین حال برخی کارهای دیگری هم که بر مبنای این نظریه انجام شده مورد بحث قرار خواهد گرفت. در پایان هم نتیجه گیری و پیشنهاداتی ارائه خواهد شد.

 

بیان مسئله

افزایش بی­رویه نرخ زاد و ولد در دهه 1365-1355 و روند فزاینده مهاجرت از روستا به شهر در سه دهه گذشته موجب شده تا جمعیت شهرنشین رشد قابل ملاحظه­ای داشته باشد، به طوریکه در حال حاضر نزدیک به 78 درصد از جمعیت کشور در مناطق شهری ساکن هستند. این روند منجر به ظهور پدیده­­های جدیدی در ایران گردیده است که شاید مهمترین آن ظهور کلانشهرها است. کلانشهرها در حالیکه به خودی خود دارای برخی مزایا و پیامدهای مثبت اقتصادی مانند صرفه جوییهای ناشی از مقیاس[1] هستند اما پیامدهای منفی هم دارند که از مهمترین آنها افزایش انواع ناهنجاریها می­باشد. این ناهنجاریها در اشکال متفاوتی بروز می­نماید؛ به عنوان مثال آلودگی گسترده محیط زیست و منابع طبیعی، افزایش بزهکاری و مانند آن.

سیر جرم و بزهکاری بخصوص در شهرهای بزرگ کشور شتاب فزاینده­ای به خود گرفته، و این رشد در سالهای اخیر از شدت بیشتری برخوردار شده است. جلوگیری از رفتارهای بزهکارانه همواره از دغدغه­های مسئولین شهری و جامعه شناسان بوده است. برای کند شدن این روند شتابنده لازم است تا تبیینی منطقی از علل بزهکاری داشت.  آیا می­توان همانند لامبروزو بزهکاری را بر مبنایی زیستی توجیه کرد؛ او ادعا می­­کرد که فرد مجرم از نظر جسمی از فرد معمولی عقب مانده­تر است و انحراف با عوامل زیست شناختی مانند نقص جسمانی، الگوهای کروموزومی در ارتباط است(کوئن، :1385: 218). آیا می­توان تحلیل های روانشناختی انحراف را مبنا قرار داد و ادعا کرد که برخی انواع شخصیتی گرایش بیشتری به انحراف اجتماعی دارد(همان:219). و یا اینکه همانند اندیشمندان مکتب شیکاگو  برای عوامل محیطی نقش اساسی قائل شد.  این مقاله تلاش دارد تا با بررسی رویکرد اکولوژیک بزهکاری چهارچوبی نظری  فراهم آورد که می­تواند به عنوان نقطه آغازی برای مطالعات بعدی درمورد علل و زمینه­های پیدایش بزهکاری باشد. در واقع به اعتقاد نگارنده تنها راه حل مقابله با بزهکاری مطالعه ریشه­ها و عوامل ایجاد کننده آن توسط حوزه­ها و دانشهای تخصصی است، نه آنکه به طور مقطعی با یورش به محلات -نظیر خاک سفید- و یا گرداندن چند بزهکار در سطح شهر با این معضل مبارزه کرد. چنین برخوردهای منسوخ و غیر انسانی نه تنها کارساز نیست بلکه عقل سلیم تنها آن را برخوردی کوتاه و چه بسا مضر برای حل این مشکل می­داند.

 

اهداف تحقیق

عمده­ترین هدف این تحقیق شناخت، تحلیل و بررسی رویکرد اکولوژیک به بزهکاری در مناطق شهری است. در این تحقیق تلاش شده تا مبانی نظری و تجربی این رویکرد با استفاده از منابع موجود مورد بحث و بررسی قرار گیرد

روش تحقیق

با توجه به ماهیت و زمان تحقیق این تحقیق اسنادی و کتابخانه­­ای است و محقق با مراجعه به کتابخانه و استفاده از اینترنت به جمع­آوری اطلاعات و  تدوین گزارش پرداخته است. یکی از مشکلات این تحقیق کمبود منابع بوده است.

 

مبانی نظری

نگاهی بر تفکرات بنیانگذاران مکتب شیکاگو:

برای جامعه شناسان این دوره شهر تنها یک مکان و فضای جغرافیایی نبود؛ بلکه چهارچوبی جذاب فراهم می­آورد که در آن به مطالعه خلق و خوی و روش جدید زندگی که در حال شکل گیری بود می­پرداختند.  شهر و تاثیر آن بر زندگی، شخصیت، و جهان اجتماعی مردمی که در آن می­زیستند مورد توجه جامعه شناسان این دوره قرار داشت.  آنها توجه خاصی به شهر  شیکاگو داشتند و آن را به عنوان آزمایشگاهی برای تحقیق و بررسی می­پنداشتند. سه تن از جامعه شناسان برجسته­ای که مطالعات متفاوتی در مورد شهر شیکاگو انجام داده­اند عبارتند از توماس[2] ، پارک[3] و برگس[4] (گوبریوم، 2007 : 233)[5]. از آنجا كه تلاشهای فكری این سه تاثیر عمیقی بر كارهای جامعه شناسان بعدی دارد به طور مختصر برخی از نظریات آنها در اینجا مطرح خواهد شد.

توماس معتقد بود که شخصیت فرد در درون او قرار ندارد، بلکه به طور عمیقی از سامان/ سازمان اجتماعی[6] الهام و نشات می­گیرد. توماس برای درک و تبیین نگرشها، آرزوها و سایر ابعاد زندگی درونی، سازمان و سامان اجتماعی را مورد بررسی قرار می­داد. به نظر او بی سامانی اجتماعی علت اصلی آشفتگی دورنی است. این برخلاف نظر آن دسته از اندیشمندانی است که آشفتگی درونی را ناشی از انگیزه­های غیر اگاهانه و یا تجارب دوران کودکی می­دانند(همان :233).

در طول دهه 1920 پارك و برگس برنامه­ای برای تحقیقات شهری در دپارتمان جامعه شناسی دانشگاه شیكاگو مطرح كردند. از نظر آنها شهرها همانند محیطهایی هستند كه در طبیعت مشاهده می­شوند. همانگونه كه محیط طبیعی تحت تاثیر نیروهای تكامل داروینی قرار دارد شهرها نیز تحت تاثیر این عوامل هستند. یكی از مهمترین این نیروها رقابت[7] است. به نظر پارك و برگس گروههای مختلفی كه در شهر قرار دارند بر سر منابع كمیابی همچون زمین با یكدیگر به رقابت می­پردازند، نبرد برای زمین و سایر منابع منجر به تمایز فضایی شهر به  بخشهای متمایز بوم شناختی و یا نواحی طبیعی می­شود، به طوریكه در مناطق مطلوبتر اجاره بها بالاتر است. هر چه مردم و فعالیتهای تجاری كامیابتر می­شوند تمایل بیشتری دارند تا از مرکز شهر خارج شوند. این فرآیند را پارك و برگس توالی[8]  نامیدند، واژه­ای كه آنها از اكولوژی گیاهی گرفته بودند. آنها مدل مناطق متحد المركز را مطرح كردند. در این مدل شهرها به شكل 5 حلقه متحد المركز ترسیم می­شوند كه نواحی فقیر نشین در درونی ترین مناطق قرار گرفته­اند كه به لحاظ اجتماعی و فیزیكی در حال تخریب هستند و نواحی كامیاب نزدیك به حاشیه­ شهر واقع شده است(براون، 2009 : 1)[9].

پارك و برگس با استفاده از این مدل به بررسی مشكلات اجتماعی مانند بیكاری، جرم در بخشهای مختلف شهر شیكاگو پرداختند. آنها با استفاده  از نقشه­های شهری و داده­های به دست آمده به تولید نقشه­هایی می­پرداختند كه اطلاعات مختلفی در بر داشت؛ نظیر ویژگیهای فیزیكی، مرزها و حدو حدود سیاسی، مناطق مسكونی و تجاری، و مناطق خالی در شهر. نقشه دیگری كه در این دوره تولید شد نقشه نقطه­ای[10] بود؛ در این نقشه­ها هر واحد فضایی با الگو یا رنگ یكسانی پر می­شد و برای داده­های استاندارد شده مناسب بود. به عنوان مثال نرخهای مالیاتی یا نرخ بزهكاری برای هر واحد سطح. این نرخها به شكل درصد یا نسبت بیان می­شد (همان :2).  در بالا اشاره­ای مختصر به دوایر متحد المركز شد در اینجا بحث گسترده­تری در مورد این نواحی خواهیم داشت.

مناطق از نواحی تجاری مرکزی شروع می­شود، برگس منطقه بعدی را منطقه در انتقال یا منطقه انتقالی[11] نامید، این منطقه محل سکونت گروههای جدید از مهاجرانی بود که بتازگی محل خود را برای اقامت در شهر ترک کرده بودند. با توجه به اینکه این منطقه در حال خرابی و ویرانی بود میزان اجاره بهای خانه­ها اندک بود.  در حقیقت محله تجاری و اداری در حال پیشروی به سمت این منطقه بود یعنی برای گسترش ساختمان سازی و فضاهای کاری جدید، زمینهای این منطقه در بورس قرار داشت و به همین جهت نه مالکین آنها و نه دولت برای بهبود وضعیت آن کاری انجام نمی­دادند.  منطقه سوم منطقه­ای بود که محل سکنای طبقه کارگر بود که اغلب آنها در خانه­های اجاره­ای ساکن بودند. منطقه چهارم منطقه­ای است که افراد مرفه در آن زندگی می­کردند و این خانه­ها اغلب دارای گاراژ و حیاط بود. در منطقه آخری حومه شهر قرار دارد که منطقه مسکونی افرادی بود که برای کار هر روز به شهر رفت و آمد می­کردند. یكی از افرادی كه این مدل را به عنوان مبنایی برای كار خود قرار دادند ورا میلر بود. او توزیع فضایی بزهكاری مالیاتی را بر مبنای مدل پارك و برگس تبیین كرد(همان :3)

 

شاو و مک کی این مدل را مبنای کار خود قرار دادند و با  استفاده از نقشه­ها و نمودارهای متفاوت، توزیع فضایی جرم و بزهکاری را در شهر شیکاگو نشان دادند. آنها نقشه­های نقطه­ای هم ایجاد كردند كه نمایانگر مكان مشكلات اجتماعی بود و در میان مشکلات متفاوت اجتماعی تمركز اصلی آنها بر بزهكاری نوجوانان بود. این دو همچنین با استفاده از  نقشه­های نرخ به نشان دادن نرخ بزهكاری در مناطق مختلف پرداختند. در این نقشه­ها شهری مانند شیكاگو  بلوك بندی ­شد كه هر بلوك یك مایل مربع با دیگری فاصله داشت(نك. نقشة1).

آنها در مطالعات خود با استفاده از داده­های سرشماری و داده­های مربوط به دادگاههای بزهكاری نوجوانان نشان دادند كه مناطق خاصی از شهر محیط مساعدتری را برای رشد بزهكاری فراهم كرده­اند. فرضیه اساسی آنها این بود که اغلب بزهکاران در منطقه دوم یعنی منطقه انتقالی متمرکز شده­اند. آنها برای تبیین و توضیح این معضل اجتماعی از دو نظریه "بی هنجاری اجتماعی Social Anomy" و "انتقال فرهنگی"  Cultural Transmissionاستفاده كردند.

 

مبانی نظری توزیع اكولوژیك بزهكاری:

بی سامانی اجتماعی: شاو و مک کی برای اینکه دلایل بالا بودن نرخ بزهکاری را در مناطق خاصی از شهر توجیه کنند از نظریه بی هنجاری اجتماعی استفاده کردند. به نظر آنها بی هنجاری اجتماعی را نمی­توان در سطح فردی جستجو کرد بلکه واکنش عادی افراد عادی در مقابل شرایط غیر عادی اجتماعی است. آنها بی سامانی اجتماعی را به وضعیتی اطلاق می­کردند که در آن نهادها و سازمانهای اجتماعی مانند مدرسه، خانواده و پلیس در حل مشکلاتی که اجتماع با آن مواجه است توانایی خود را از دست می­دهند یا به عبارتی به وضعیتی اطلاق می­شود که مکانیزم کنترل اجتماعی تضعیف می­گردد (جنسن، 2003، :1)[12].  همانگونه که از نمودار 2 مشاهده می­شود  نابسامانی اجتماعی برآمده از سه عامل اصلی است: صنعتی شدن، شهرنشینی و سایر تغییرات اجتماعی(فلگی، 2003: 4)[13]. این سه موجبات نابسامانی اجتماعی را فراهم می­آورند.. نابسامانی اجتماعی فرآیندی را به وجود می­آورد که موجب کاهش کنترل رسمی(پلیس) و غیر رسمی (خانواده و محله)  می­گردد که خود زمینه پیدایش بزهكاری و  باندهای تبهکاری را فراهم می­آورد كه در نهایت منجر به ایجاد سنت بزهکاری و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر می­گردد که  شاو و مک کی آن را انتقال فرهنگی نامیده­اند..

هر اجتماعی که دچار بی هنجاری است دارای ویژگیهای خاصی است که آن را از سایر اجتماعات متمایز می­سازد، در زیر به شرح مهمترین این ویژگیها پرداخته خواهد شد.

نگرشها و ارزشهای متفاوت:  یکی از ویژگیهای بهنجار بودن یک اجتماع، هم سو بودن نگرشها و ارزشها در مواردی مانند تربیت و مراقبت از کودکان است. در  اجتماعات بسامان نگرشها و ارزشهای همانند و یکسانی در زمینه تربیت، مراقبت از کودک و کنترل اجتماعی وجود دارد که در نهادها و انجمنهای داوطلبانه­ای ظهور یافته است که موجبات حفظ و تداوم این ارزشها هستند. در میان این سازمانها می­توان از انجمنهای اولیا و مربیان، انجمنهای زنان و خدماتی، کلیساها و انجمنهای محله­ای نام برد. این نهادها نمایانگر و حافظ ارزشهای حاکم هستند. در چنین انجمنهایی است که کودک در معرض یک شیوه از زندگی قرارمی­گیرد و در آن مشارکت می­کند. در حالیکه ممکن است او با روشهای دیگر زندگی هم آشنا شود اما آنها بخشی از زندگی او محسوب نمی­شوند.  در مقابل، از ویژگیهای اجتماعات بی سامان رواج تنوع گسترده­ای از هنجارها، ارزشها و استانداردهای رفتاری و اخلاقی می­باشد. ارزشهای اخلاقی از آنهایی شروع می­شود که کاملا متداول و متعارف هستند و نماد آنها خانواده، کلیسا و سایر نهادهای مشترک در جامعه هستند و آنهایی که مستقیما در برابر آنچه متعارف و معمول است قرار می­گیرند (شاو و مک کی، 1962 : 225)[14] .





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 19 مهر 1397 ساعت 09 و 41 دقیقه و 50 ثانیه

Lovely material, Appreciate it.
buy levitra 20 mg levitra 10 mg kopen levitra without a doctor prescription buy levitra cheap 20mg levitra buy levitra 10mg levitra generic levitra 20 mg bayer prezzo buy levitra buy levitra
سه شنبه 10 مهر 1397 ساعت 06 و 14 دقیقه و 06 ثانیه

Amazing a good deal of excellent material.
no prescription cialis cheap generic cialis at walmart only now cialis for sale in us cialis 5 mg schweiz generic cialis soft gels chinese cialis 50 mg cialis en mexico precio acquistare cialis internet cialis great britain cialis rckenschmerzen
شنبه 7 مهر 1397 ساعت 00 و 37 دقیقه و 44 ثانیه

Terrific material. Thanks a lot.
cialis generico lilly generic cialis in vietnam price cialis per pill cialis herbs when will generic cialis be available rx cialis para comprar cialis 10 doctissimo we use it 50 mg cialis dose venta cialis en espaa acquistare cialis internet
شنبه 31 شهریور 1397 ساعت 17 و 36 دقیقه و 48 ثانیه

You said it superbly.
canadianpharmacy canadian pharmacy viagra order canadian prescriptions online canadian mail order pharmacies pharmacy canada 24 canadian prescriptions online canadian drugstore drugstore online canadian cialis best canadian pharmacy
چهارشنبه 28 شهریور 1397 ساعت 19 و 11 دقیقه و 50 ثانیه

Lovely content. Thanks!
sialis cialis from canada pastillas cialis y alcoho generic cialis pro 200 cialis coupon cialis dosage recommendations click now cialis from canada weblink price cialis low cost cialis 20mg buy cialis sample pack
سه شنبه 27 شهریور 1397 ساعت 16 و 04 دقیقه و 33 ثانیه

Nicely put, With thanks.
warnings for cialis prezzo cialis a buon mercato cialis kaufen wo cialis 10 doctissimo legalidad de comprar cialis cialis daily how do cialis pills work 5 mg cialis coupon printable cialis 5 mg only now cialis for sale in us
سه شنبه 13 شهریور 1397 ساعت 20 و 20 دقیقه و 59 ثانیه

Thank you, Awesome information!
pharmacy near me online pharmacies mexico best canadian pharmacy drugs for sale online prescriptions from canada without pharmacy canada reviews trust pharmacy of canada canadian pharmaceuticals nafta top rated canadian pharmacies online canadian medications pharmacy
دوشنبه 12 شهریور 1397 ساعت 02 و 20 دقیقه و 01 ثانیه

You said this perfectly!
generic cialis with dapoxetine cialis para que sirve cialis dosage overnight cialis tadalafil cialis 20mg preis cf cialis 20 mg generic cialis in vietnam only now cialis 20 mg i recommend cialis generico tadalafil generic
سه شنبه 23 مرداد 1397 ساعت 03 و 32 دقیقه و 48 ثانیه

Thanks a lot! Ample data!

get viagra online viagra purchase online buy viagra online generic buy viagra online order where can i buy generic viagra online buy viagra on line want to buy viagra how to purchase viagra online how do i get viagra online generic viagra cheap
دوشنبه 22 مرداد 1397 ساعت 11 و 54 دقیقه و 51 ثانیه

Wow all kinds of awesome advice.
cialis generico postepay cialis lowest price cialis uk next day cialis 5 mg para diabeticos cialis 5 effetti collaterali cialis 20 mg click now buy cialis brand cialis generico milano venta de cialis canada only best offers cialis use
دوشنبه 7 خرداد 1397 ساعت 03 و 10 دقیقه و 23 ثانیه

You said it perfectly.!
viagra cialis levitra cialis in sconto buy cialis online cialis billig cialis generico lilly cialis generico en mexico cialis daily reviews dose size of cialis price cialis per pill we like it cialis price
جمعه 7 اردیبهشت 1397 ساعت 19 و 39 دقیقه و 57 ثانیه

Fantastic tips. Appreciate it!
side effects of cialis price cialis per pill click here take cialis acheter cialis meilleur pri low dose cialis blood pressure cialis 10 doctissimo cialis for sale south africa cialis uk next day cialis per paypa deutschland cialis online
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 ساعت 05 و 39 دقیقه و 18 ثانیه

You said it adequately.!
where to purchase viagra viagra mail order buy viagra without prescription online buy viagra super active how to buy real viagra buying online viagra buy viagra nz how to buy viagra uk how to order viagra pills where to buy viagra from
جمعه 17 فروردین 1397 ساعت 21 و 17 دقیقه و 43 ثانیه

Thanks a lot, Terrific stuff!
200 cialis coupon no prescription cialis cheap cialis tablets warnings for cialis cialis generic availability deutschland cialis online cialis manufacturer coupon cialis free trial free generic cialis cialis kaufen wo
چهارشنبه 18 مرداد 1396 ساعت 20 و 10 دقیقه و 51 ثانیه
Hi, this weekend is good in support of me, as this occasion i am reading this impressive
informative article here at my residence.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 11 و 04 دقیقه و 23 ثانیه
Hi just wanted to give you a brief heads up and let you
know a few of the images aren't loading properly. I'm not sure why but I think its
a linking issue. I've tried it in two different web browsers and both show the same results.
یکشنبه 13 فروردین 1396 ساعت 12 و 12 دقیقه و 31 ثانیه
Heya i'm for the primary time here. I came across this board and I to find
It really helpful & it helped me out much.
I'm hoping to present something back and aid others like you aided me.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :