تبلیغات
برنامه ریزی شهری Şehir planı - شهر مرو
 
برنامه ریزی شهری Şehir planı
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
یکشنبه 3 آذر 1392 :: نویسنده : امید باقری
یاکوبوسکی، بوثورث ترجمه ی ملیحه درگاهی
 مرو.jpg

مِرو (Merv) شکل متعارف کلمه ی عربی مَرو یا مرو الشاهجان، طی دوران اسلام قرون وسطی شهر باستانی در شمال شرقی جهان ایران و استان خراسان بود. در حال حاضر محل استقرار شهر مرو آنسوی مرزهای جمهوری اسلامی ایران و در جمهوری ترکمنستان، نزدیک به شهر مدرنی است که در زمان اتحادیه جماهیر شوروی مَری نامیده می شد. نام مرو الشاهجان به طور مشخص با موقعیت شهر طی دوره ی پیش از اسلام و اوایل اسلام به عنوان پایگاهی برای نمایندگی های قدرت سلطنتی، مرزبان های شرقی و نقش شهر به عنوان سنگر این بخش از جهان ایرانی به مثابه دفاع مستحکمی بر علیه تهاجم بیگانگان دشت های داخلی آسیا، مرتبط است. به علاوه این استحکامات شهر واحه ای بزرگ مرو را از شهر کوچکتر اوایل اسلام یعنی مرو الرود، "مرو روی رودخانه"، پنج یا شش منزل آنسوتر از رود مرغاب که در حال حاضر محل استقرار آن درست درون مرزهای استان بادغیس افغانستان است، جدا می کند. به نظر دو فرم از نام شهر در عرف قدیمی تر ایرانی وجود داشته است، *مرو و *مرق، شکل دوم برآمده از نام دوران کلاسیک مرگیانا برای منطقه ی مرو است (ببینید جِی. مارکوارت (J. Markwart) – جی. مسینا (G. Messina)، کاتالوگ پایتخت های استانی ایرانشهر، رم 1931، ). نسب عربی نام شهر، المروزی (al-Marwazi) است.
پس از جنگ جهانی دوم باستان شناسان شوروی فعالیتهای جدی را بر مکانهای باستانی وسیع و مربوط به اوایل دوران اسلام مرو انجام دادند، و در دهه ی 90 و سالهای آغازین هزاره ی سوم، کارهای بسیار بیشتری توسط گروه باستان شناسان بریتانیایی و ترکمن بر مکانهای باستانی مرو صورت گرفته است. این فعالیتهای بخش اعظم گذشته ی مرو، از دوران باستان تا سلجوقی، را آشکار ساخته است؛ ببینید گزارشهای جورجینا هرمن (Georgina Herrmann) و همکاران در ایران JIPS، xxxi (1993) بدین سو و کتاب او در مورد بناهای تاریخی مرو. ساختمان های سنتی کرکم (Karakum)، لندن 1999. اکتشافات بدست آمده آنچه که شواهد ادبی پراکنده پیشنهاد می کند را مورد تأیید قرار می دهد، اینکه از دوره ی هخامنشیان بدین سو یک اجتماع آبادی نشین کشاورز و بسیار توسعه یافته در ناحیه ی مرو مستقر بودند. مورخان و جغرافیدانان کلاسیک یونان که نبرد اسکندر کبیر در سرتاسر آسیای مرکزی تا هند را توصیف کرده اند، اطلاعات بیشتری را در اختیار قرار می دهند. یافته های مربوط به بخش اصلی شهر مرو به لحاظ سنتی منسوب به شخص اسکندر است، اما ممکن است تا اندازه ی اندکی مربوط به اواخر دوره ی حاکم سلوکسیدی آنتیوخوس اول (261-280 قبل از میلاد) باشد. طی همین دوره با ساخت دیوار اطراف شهر از مناطق کشاورزی در مقابل حمله ی غارتگران محافظت شد. آبادی مرو بیشترین میزان اهمیت و شکوفایی خود را مرهون این واقعیت است که در دوره ی پارتیان، کاروانهای بزرگی که بواسطه ی قسمتهای شمالی ایران به مرزهای چین می رفتند، از طریق مرو به بلخ و دره ی سیحون بالایی و از میان کوهها به کشگر (Kashgar) مرتبط می شدند، طی دوران ساسانی مسیر شمالی تری از سغدیه به سمیرچی و بخش شمالی ترکستان شرقی ایجاد شد.
جغرافیدانان عربی و ایرانی قرن 10-9/4-3 جزئیات شفاف تری را در خصوص شهر و بویژه مبحث مهم نظام آبیاری واحه ی مرو برای ما فراهم آورده اند. این منابع از یک سیستم بسیار سازماندهی شده ی سرپرستی و مرمت کانالهای آبیاری تحت نظارت یک متولی یا مقسم الماء خبر می دهند که مطابق با اصطلاح متداول ایرانی برای آبیاری رسمی محلی یعنی میراب است. ابن هوقل و المقدیسی گزارش می دهند که رئیس آبیاری از یک ستاد کاری گسترده، از جمله گروهی از غواصان، برای تعمیر کانال ها برخوردار بود. در بالای شهر بر رودخانه ی مرغاب سدی بنا شده بود و تهیه ی آب از این مخزن توسط دستگاه اندازه گیری که المقدیسی آن را مقیاس می نامد کنترل و اندازه گیری می شد، این وسیله مشابه نیل سنج در جزیره ی الروضه (al- Rawda) مصر است که از جمله اجزاء ضروری آن یک قطعه ی چوبی با مندرجاتی در هر شعیر می باشد. اداره ای با نام دیوان کستبزود ( در فارسی کاست و افزود) گزارشی از تمامی افرادی که در تسهیم آب نقش داشتند تهیه می کرد (ببینید بوثورث، ابو عبدالله خوارزمی در باب اصطلاحات تکنیکی صنعت دبیری، در JESHO، xii (1969)، 151).
طی قرون 13-8/7-2 است که موفقیت عظیم اقتصادی واحه ی مرو بوسیله ی نظام مبادله ای بسیار توسعه یافته بوقوع می پیوندد. شمار زیادی از روش های تکنیکی و کشاورزی به استثناء زراعت گندم، که از دره های کشکا دریا (Kashka Darya) و زرافشان وارد شده بود، توسعه یافتند. مردم مرو کرم ابریشم پرورش می دادند. مدت زمان کوتاهی قبل از حمله ی مغول ها، "خانه" ای به نام الدیوکش (al-Diwakush) در خراق (Kharaq) واقع در جنوب غربی مرو، محلی که چگونگی پرورش کرم ابریشم در آنجا مطالعه می شد، وجود داشت. استخری بیان می کند که مرو بیشترین میزان ابریشم خام را صادر می کرد؛ کارخانه های ابریشم این شهر مشهور بودند. آبادی مرو همچنین برای داشتن نخ مرغوب که بر طبق گفته ی استخری به صورت خام یا مصنوع به سرزمینهای مختلف صادر می شد، از معروفیت برخوردار بود؛ نگاه کنید به منسوجات مرو، ر. ب. سرجنت (R. B. Serjeant)، منسوجات اسلامی، مقتضیات تاریخی تا زمان غلبه ی مغول، بیروت 1972، 90-87. به علاوه ناحیه ی مرو شامل املاک وسیعی بود که صاحبان خود را با درآمد قابل توجهی بیمه کرده بودند. بر اساس گفته ی طبری در قرن 8/2 تمامی روستاهای مرو به یک نفر تعلق داشت. در غیاب اسناد قانونی اطلاعات اندکی از زندگی کشاورزان در اختیار قرار دارد. هر چند آشکار است که رعایا از طریق معاهدات فئودالی مقید به اربابان خود بودند، آنان در زمان غلبه ی اعراب عین محصول و طی قرون 10-8/4-2 محصول و پول پرداخت می کردند. هیچگونه مدرکی که نشانگر میزان این پرداخت ها باشد بدست ما نرسیده است. شهری که در مرکز یک منطقه قابل کشت عالی ساخته شد، آینده ی درخشانی را در پیش داشت. همچنین اگر به یاد آوریم که شهر به یکی از بازارهای بزرگ بر مسیرهای کاروانی بین غرب و آسیای مرکزی و مغول و چین بدل شد، می توانیم به آسانی دریابیم که چگونه شهر با کارخانه ها، بازارها و کشاورزی خود به سرعت به شکوفایی رسید. در حال حاضر ما می توانیم در منطقه ی قدیمی مرو سه محل مربوط به شهرهای باستانی را مشاهده کنیم: 1. گاور قلعه، مشابه شهر مرو در دوره ی ساسانی و اوایل اسلام است؛ 2. سلطان قلعه نزدیک به مکان قبلی در کناره ی غربی. این بنا مربوط به قرون 13-8/7-2 شهر مرو است و در سال 1221 بوسیله ی مغولها تخریب شد؛ و آخرین محل 3. عبدالله خان قلعه در جنوب سلطان قلعه-مرو، توسط شاهرخ در سال 1409/812 بازسازی شد. مکان های ذکر شده تمامی بقایای شهر مشهور به علاوه ی نواحی نزدیکتر اطراف بودند.
تاریخ ساخت ارگ مرو، هم عصر با شهر که در منطقه ی گاور قلعه بنیان گذاشته شد، به سالهایی دورتر باز می گردد. بایستی گاور قلعه را به عنوان ابتدایی ترین محل شناسایی کرد (با نام شهرستان)؛ این قلعه حول کاخ ارباب بزرگ و به معنایی اطراف دژ اصلی شکل گرفت. به سختی می توان شهرستان را به تاریخی زودتر از سالهای آغازین ایجاد شهر مرو مربوط دانست، اما فقط بوسیله ی حفاری می توان مسئله ی تاریخ ابتدایی ترین سکونتگاهها در قلعه را حل کرد.
اعراب با ورود به شهر مرو منطقه ی غربی شهر که آن زمان مهمترین بخش محسوب می شد را بسیار توسعه یافته دیدند. جغرافیدانان عرب این بخش شهر را رَبد (rabad) می نامند. در ابتدا بازار بر حاشیه ی شهرستان در نزدیکی "دروازه ی شهر"، نه خیلی دور از دیوار غربی، واقع شده بود و یک بخش آن به عنوان کانال رزیق به آنسوی دیوار شهر امتداد یافت. مسجد بزرگ توسط اعراب و در مرکز شهرستان ساخته شد (المقدیسی). کم کم با نقل مکان زندگی شهر به سمت ربد، مرکز مدیریتی و مذهبی شهر نیز به همان طرف سوق یافت. مسجد دوم که بر ساحل کانال رزیق ساخته شد در سالهای آغازین قرن 9/3 توسط مأمون به شافعی ها سپرده شد. در میانه ی قرن 8/2 به هنگام انقلاب ابومسلم، مرکز شهر به سمت غرب دورتر و سواحل کانال ماجان انتقال یافت. شهر در این تاریخ به تدریج در حال تصرف محل استقرار ربد بود. بنابراین شهر مرو در قرون 13-8/7-2 دیگر گاور قلعه نبود، بلکه اکنون شهری که هنوز ویرانه های آن در غرب قلعه وجود داشت به عنوان سلطان قلعه شناخته می شد. اما شهرستان به یکباره اهمیت خود را از دست نداد. محل شهر قدیمی واقع در سلطان قلعه مثلثی شکل است و با ناحیه ای به وسعت گاور قلعه از شمال به جنوب امتداد یافته است. این منطقه ی بوسیله ی دیوار نازک خشتی با چندین برج احاطه شده و بناهای دیگر به قلعه تعلق دارند. قلعه در سال 80-1070/72-462 به دستور سلطان ملک شاه سلجوقی بازسازی شد. این بنا یکی از با شکوه ترین ساخت های این دوره است.
در زمان جغرافیدانان عرب دو شهر به همراه حومه هایشان بوسیله ی یک دیوار احاطه شده بودند، بقایای دیوار هنوز موجود است. چنانچه ذکر شد دیوار در زمان آنتیخوس اول ساخته شد و همانطور که استخری تحت عنوان الرَی به آن اشاره کرده است، باقیمانده های دیوار هنوز در قرن 10/4 قابل مشاهده بودند.
هنگامیکه سلطان قلعه در قلمرو سرزمینی مرو قرار گرفت، ساختار اجتماعی شهر همچون زندگی اجتماعی و اقتصادی در آسیای مرکزی و غربی به طور کلی، تا حد زیادی دگرگون شد. حالا دیگر رشد شهرها، توسعه ی زندگی شهری، مبادله ی محصولات شهری با تولیدات کشوری و قبایل صحرانشین و گسترش رفت و آمد کاروانها به تجارت تجملاتی محدود نمی شد، بلکه تمامی این موارد پیشرفت طبقه ی جدید اجتماعی را ترغیب می کرد. طی قرون 13-8/ 7-2 ارباب ها دیگر رؤسای بزرگ شهر مرو به حساب نمی آمدند، اگرچه کوشک های آنان تا انتهای قرن 12/6 در گاور قلعه موجود بود؛ حالا بازرگانان ثروتمند و یک طبقه ی اشرافی عالیرتبه، ارباب محسوب می شدند. علی رغم اینکه هر دو قشر با اشرافیت محلی مرتبط بودند، ولی دیگر کشاورزی وجود نداشت و تجارت و مالکیت شهری منابع ثروت آنان به شمار می آمدند. به گونه ای مشابه در موقعیت صنعتگرانی که برای مدت زمان طولانی رعیت ارباب نبوده اند، تغییراتی اتفاق افتاد. تا قرن 9/3 هنوز بخشی از مردم عوارض زمینداری به ارباب ها پرداخت می کردند. به نظر می رسد از آن زمان به بعد مردم از پرداخت این مقرری ها معاف شده باشند. با توجه به دگرگونی مکان نگاری و ساختاری شهر، منظر شهر نیز تغییر یافت. در حالیکه بازار شهرستان (گاور قلعه) در بخش بیرونی و انتهایی شهر قرار داشت، و هنگامیکه ربد زندگی شهری را به این قسمت جذب می کرد، بازارها و مغازه ها بدل به مرکز شهر شدند. مرو (سلطان قلعه) در قرن 11/5 یک شهر تجاری معمولی از نوع شرقی بود. دو خیابان اصلی از شهر عبور می کردند، یک خیابان از شمال به جنوب و دیگری از شرق به غرب امتداد می یافت؛ محل تقاطع دو خیابان چارسو نام داشت، مرکز بازار بوسیله ی پوشش گنبدی مسقف شده بود؛ مغازه ها سقف های مسطح داشتند. همچنین در این بخش بود که مغازه های کوچک پیشه وران دیده می شد، اگرچه در منابع ادبی فقط به کوی صرافان، طلاسازان، و دباغ ها اشاره شده است، همچنین محتمل است که چارک نساجان، مسگرها، سفالگران و ... نیز در این بخش بوده باشد. این منطقه فقط مرکز اداری و مذهبی نبود، بلکه کاخ ها، مساجد، مدارس و دیگر ساختمان ها را نیز شامل می شد. به عنوان مثال مسجد بزرگ که تقریبا در زمان ابومسلم ساخته شد و تا حمله ی مغول نیز باقی ماند، اگر به گفته ی یاقوت باور داشته باشیم، در جهت شمال چارسو قرار داشت. هر چند بایستی مسجد بارها بازسازی شده باشد. به علاوه یاقوت عنوان می کند که در کنار مسجد بزرگ یک آرامگاه گنبدی وجود داشت که بر روی مقبره ی سلطان سنجر ساخته شده بود؛ مسجد آرامگاه بوسیله ی یک پنجره ی مشبک از این بخش مجزا بود. گنبد بزرگ آرامگاه به رنگ آبی فیروزه ای را می توان از فاصله ای دوردست مشاهده کرد. در انتهای قرن 12/6 داخل دیوارهایی که مسجد را احاطه کرده بود، مسجد دیگری ساخته شد که به شافعی ها تعلق داشت. به نظر می رسد ساختمان گنبددار با آجر محکم، ارتفاع 55 ذراع و چندین ایوان که توسط ابومسلم بنا شد - استخری بیان داشته که این مکان به عنوان دارالعماره یا "جایگاه مدیریتی" کاربری داشته است – دیگر در دوره ی یاقوت وجود نداشت. این ساختمان در نزدیکی مسجدی که توسط ابومسلم ساخته شده بود قرار داشت. در این دوره شهر مرو – به علاوه ی دیوار بزرگ - برج و باروی داخلی داشت که بخش های مختلف شهر را از یکدیگر مجزا می ساختند. شهر به خاطر کتابخانه هایش از مشهوریت برخوردار بود، یاقوت نزدیک به دو سال و تا قبل از تحولات ناگهانی که مغولها در کتابخانه ها بوجود آوردند، در این محل اقامت کرد (در مورد مکان نگاری مرو در زمان قرون وسطی، نگاه کنید به لی استرنج، سرزمینهای خلافت شرقی، 403-397).
منبع:
A.Yu. Yakubovskii & C.E. Bosworth, "Merv", in, E. Bosworth, 2007, Historic Cities of the Islamc World, Leiden, Boston: Brill: 401-406

Email:malihedargahi@yahoo.com





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 15 آذر 1397 ساعت 12 و 06 دقیقه و 41 ثانیه

Amazing information. Many thanks!
cialis daily reviews generic cialis pill online bulk cialis deutschland cialis online order generic cialis online cialis without a doctor's prescription look here cialis order on line cialis 5 mg callus costo in farmacia cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 ساعت 03 و 48 دقیقه و 21 ثانیه

With thanks, Loads of advice.

cialis dosage amounts cialis lowest price cialis qualitat cialis diario compra cialis professional from usa order cialis from india we choice cialis uk buy cialis cialis official site cipla cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 ساعت 05 و 22 دقیقه و 30 ثانیه

Superb tips. Kudos.
brand cialis nl enter site very cheap cialis cheap cialis buy cialis uk no prescription only best offers cialis use cialis vs viagra only best offers cialis use buy original cialis cialis efficacit cialis sale online
یکشنبه 11 آذر 1397 ساعت 04 و 40 دقیقه و 50 ثانیه

Really many of awesome facts.
cialis daily reviews prix de cialis get cheap cialis cialis tadalafil online tadalafil generic click here cialis daily uk best generic drugs cialis no prescription cialis cheap generic low dose cialis click here cialis daily uk
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 17 و 16 دقیقه و 31 ثانیه

Incredible all kinds of valuable information!
cialis kaufen cialis online deutschland we like it cialis price cialis 20mg prix en pharmacie tadalafilo cialis billig viagra vs cialis vs levitra only best offers 100mg cialis order a sample of cialis cialis daily
شنبه 10 آذر 1397 ساعت 04 و 17 دقیقه و 14 ثانیه

Thanks a lot. Terrific stuff.
prices on cialis 10 mg cialis authentique suisse brand cialis generic viagra cialis levitra prix cialis once a da cialis therapie cialis usa cost cialis usa cost cialis pills price each cialis 30 day sample
جمعه 9 آذر 1397 ساعت 05 و 16 دقیقه و 21 ثانیه

Cheers, Terrific information.
buy cialis uk no prescription generic cialis at the pharmacy generic cialis levitra cialis tadalafil online are there generic cialis cialis 30 day sample cialis cuantos mg hay sublingual cialis online cialis y deporte cialis 5 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 17 و 55 دقیقه و 03 ثانیه

Seriously tons of helpful tips!
40 mg cialis what if i take cialis 10mg prix pharmaci cialis cipla best buy female cialis no prescription cialis herbs deutschland cialis online cialis cuantos mg hay cialis 5 mg para diabeticos cialis rezeptfrei only best offers 100mg cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 ساعت 06 و 03 دقیقه و 48 ثانیه

Incredible tons of amazing tips.
cialis soft tabs for sale 40 mg cialis what if i take click now buy cialis brand non 5 mg cialis generici cialis generic tadalafil buy legalidad de comprar cialis deutschland cialis online buy generic cialis buy cialis uk no prescription cialis 20 mg cut in half
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 17 و 08 دقیقه و 24 ثانیه

Seriously all kinds of superb advice.
cialis online nederland warnings for cialis cialis kaufen what is cialis cialis 20mg cialis generico in farmacia cialis professional from usa overnight cialis tadalafil generic cialis pro cialis 5 mg schweiz
چهارشنبه 7 آذر 1397 ساعت 05 و 28 دقیقه و 55 ثانیه

Kudos! Quite a lot of forum posts.

free cialis we like it safe cheap cialis cialis generico milano enter site 20 mg cialis cost precios cialis peru cialis tadalafil online buy cialis uk no prescription cialis for sale south africa prix cialis once a da tadalafil 20mg
جمعه 20 مهر 1397 ساعت 10 و 26 دقیقه و 45 ثانیه

Amazing write ups. With thanks!
levitra 20 mg bayer prezzo buy levitra 10mg levitra prices buy 10 mg levitra vardenafil 20mg levitra 10 mg prezzo levitra 20 mg levitra generic vardenafil 20mg levitra online
سه شنبه 10 مهر 1397 ساعت 19 و 59 دقیقه و 38 ثانیه

Wonderful info, Regards!
cialis dosage recommendations tadalafil 5mg cialis professional from usa cialis for sale south africa dose size of cialis wow cialis 20 cialis tadalafil online cialis diario compra look here cialis cheap canada cialis with 2 days delivery
یکشنبه 8 مهر 1397 ساعت 13 و 36 دقیقه و 44 ثانیه

Awesome tips. Regards!
cialis tadalafil online enter site very cheap cialis cialis taglich cialis 30 day trial coupon side effects of cialis cialis 5 mg funziona cialis generika non 5 mg cialis generici buy cialis sample pack viagra or cialis
سه شنبه 27 شهریور 1397 ساعت 23 و 04 دقیقه و 36 ثانیه

Really a good deal of fantastic data!
cialis 30 day sample cialis official site cialis uk cuanto cuesta cialis yaho trusted tabled cialis softabs brand cialis generic compare prices cialis uk cialis canada on line venta cialis en espaa generic cialis pill online
پنجشنبه 15 شهریور 1397 ساعت 14 و 49 دقیقه و 38 ثانیه

You have made your point.
we choice cialis uk acheter cialis kamagra cialis sicuro in linea generic cialis 20mg tablets only here cialis pills we like it safe cheap cialis cialis 5 mg cialis 5 mg schweiz cialis 100mg suppliers generic cialis with dapoxetine
چهارشنبه 14 شهریور 1397 ساعت 05 و 41 دقیقه و 23 ثانیه

This is nicely put. !
canadian discount pharmacies in canada canadian rxlist canada drugs canadian pharmacy viagra brand pharmacy canada best canadian drug store buy viagra online usa is trust pharmacy in canada legitimate canadian pharmacies that ship to us canadian medications pharmacy
سه شنبه 13 شهریور 1397 ساعت 09 و 35 دقیقه و 19 ثانیه

You actually mentioned it superbly.
viagra pharmacy buy real viagra cheap buy viagra online next day delivery buy viagra in china order viagra online with prescription low price viagra buy soft viagra cheap viagra prescription can i buy viagra without a prescription vaigra
یکشنبه 11 شهریور 1397 ساعت 17 و 00 دقیقه و 12 ثانیه

With thanks, Good stuff!
overnight cialis tadalafil effetti del cialis cialis 50 mg soft tab side effects for cialis we choice cialis pfizer india miglior cialis generico sublingual cialis online acheter cialis meilleur pri buy name brand cialis on line cialis en mexico precio
سه شنبه 23 مرداد 1397 ساعت 05 و 59 دقیقه و 53 ثانیه

Kudos, Loads of forum posts.

buy viagra from india is it legal to buy viagra online price on viagra where can i buy viagra vigara buy viagra online australia buy viagra pills online uk online cheap viagra where to buy viagra for women how to buy viagra online safely
دوشنبه 22 مرداد 1397 ساعت 21 و 41 دقیقه و 34 ثانیه

Good forum posts. Thank you!
cialis in sconto we recommend cialis best buy cialis lowest price comprar cialis navarr cialis pas cher paris callus canadian drugs generic cialis cialis 05 cialis online holland how does cialis work
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 ساعت 18 و 13 دقیقه و 16 ثانیه

You actually expressed it well.
buy viagra sildenafil buy viagra overnight delivery how much is viagra where can i buy a viagra how can i buy viagra without seeing a doctor buy generic viagra online uk next day delivery buy viagra uk online purchase viagra online uk where can i buy generic viagra online buy viagra online safely
شنبه 18 فروردین 1397 ساعت 08 و 44 دقیقه و 03 ثانیه

You have made your position quite clearly..
estudios de cialis genricos cialis generic tadalafil buy look here cialis cheap canada cialis purchasing comprar cialis navarr cialis 100mg suppliers cialis daily dose generic cialis for sale tadalafil 10 mg prezzo cialis a buon mercato
شنبه 4 فروردین 1397 ساعت 08 و 13 دقیقه و 26 ثانیه

Amazing many of awesome tips.
cialis wir preise cialis manufacturer coupon cialis diario compra cialis for bph cialis coupons printable enter site very cheap cialis wow look it cialis mexico buy cialis cheap 10 mg acheter cialis meilleur pri cialis for sale south africa
دوشنبه 28 اسفند 1396 ساعت 13 و 58 دقیقه و 48 ثانیه

Tips clearly applied..
cialis name brand cheap cialis generico en mexico tadalafil cialis tadalafil where to buy cialis in ontario cialis dosage cialis reviews cialis arginine interactio canada discount drugs cialis click here cialis daily uk
دوشنبه 30 مرداد 1396 ساعت 17 و 00 دقیقه و 53 ثانیه
This is the perfect website for anyone who wishes to find out about this topic.
You know so much its almost tough to argue with you (not that I really will need to…HaHa).
You certainly put a new spin on a topic that has
been discussed for decades. Excellent stuff, just excellent!
جمعه 13 مرداد 1396 ساعت 15 و 56 دقیقه و 53 ثانیه
Nice weblog right here! Also your website a lot up very
fast! What web host are you the use of? Can I get your associate hyperlink in your host?
I desire my site loaded up as fast as yours lol
سه شنبه 2 خرداد 1396 ساعت 04 و 07 دقیقه و 59 ثانیه
For most recent information you have to go to see web
and on world-wide-web I found this web site as a most excellent web site for most up-to-date updates.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 ساعت 14 و 23 دقیقه و 22 ثانیه
I'm really enjoying the theme/design of your web site. Do you ever run into any internet browser compatibility issues?
A small number of my blog readers have complained about my
website not operating correctly in Explorer but looks great in Firefox.
Do you have any advice to help fix this issue?
چهارشنبه 23 فروردین 1396 ساعت 06 و 34 دقیقه و 34 ثانیه
I enjoy looking through an article that can make people think.
Also, thank you for allowing me to comment!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :